İran'dan yeni saldırılara karşılık uyarısı: Hamaney ne dedi?

İran lideri Mücteba Hamaney, üst düzey askerî yetkililerle yaptığı toplantıda ABD ve İsrail'den gelebilecek yeni saldırılara karşılık verileceğini bildirdi. Hamaney'in ofisinin yazılı açıklamasına göre, düşmanların askerî ya da terör saldırılarını yeniden başlatması hâlinde çatışmanın ne zaman ve hangi koşullarda sona ereceğine İran'ın karar vereceği belirtildi.

Açıklamada her türlü tehdide derhal ve etkili biçimde karşılık verilmesi, bu karşılığın coğrafi bir sınırlamaya tabi olmaması gerektiği vurgulandı. Hamaney'in ABD ve İsrail'i hedef alan askerî hedef listesinin kapsamlı biçimde güncellenmesini ve düşmana ait tüm varlıkların silahlı kuvvetlerin erişimine alınmasını emrettiği aktarıldı. Açıklamada ayrıca İran ordusunun silah ve mühimmat kapasitesinin artırılmasına yönelik talimatlar verildiği bildirildi.

CNN Türk'ün AA kaynaklı haberine göre toplantıya Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahi, Genel Komutan Tümgeneral Emir Hatemi ve Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı Tümgeneral Ahmed Vahidi de katıldı. Aynı gün Hamaney'in resmî sayfasında, üzerinde 'coğrafi sınırlama olmaksızın' ifadesi bulunan bir füze görseli paylaşıldı.

Neler biliniyor

Hamaney'in açıklamaları, İran'ın yeni bir saldırı hâlinde geniş kapsamlı bir karşılık planladığını gösteriyor. Ancak açıklamalar hangi hedeflerin vurulacağını ya da ne zaman bir karar alınacağını ayrıntılandırmıyor. Hamaney'in babası Ayetullah Ali Hamaney, Şubat ayında başlayan ABD-İsrail saldırılarında hayatını kaybetmiş, Mart ayında yerine Mücteba Hamaney geçmişti. Bu toplantı, Hamaney'in askerî üst düzeyle bildirilen ilk görüşmesi oldu.

Hindustan Times'ın AFP'ye dayanan haberine göre İran daha önce Hürmüz Boğazı'ndaki denizaltı kablolarını kesmeyi değerlendirdiğini de belirtmişti.

Kaynaklar ne diyor

Hindustan Times ve AFP haberlerinde ABD Başkanı Donald Trump'ın, ABD'deki ara seçimlerin ardından yeni askerî eylem başlatabileceğini ima ettiği yazıldı. Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise diplomatik bir çözüm olursa buna açık olunacağını, yeni saldırılara ilişkin henüz bir karar verilmediğini söyledi. İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu'nun ise İran hükümetini devirmek için 'tarihi, tek seferlik bir fırsat' bulunduğunu dile getirdiği aktarıldı.

İran Ordu Sözcüsü Muhammed Ekarminiya, savaşın yeniden başlamasının savaşın kapsamını yalnızca genişleteceğini söyledi. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise X üzerinden artık hiçbir 'kırmızı çizgi' kalmadığını yazdı.

Diplomatik temaslar sürüyor. Katar ve Pakistan arabuluculuk yapıyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in, İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı Muhsin Rıza'i'ye bir mektup gönderdiği bildirildi. Rıza'i mektubu okuduğunu, henüz yanıt vermediğini ve tonun değişmesinin iyi bir işaret olduğunu söyledi. Arakçi ise ABD'li yetkililerle görüşme planı bulunmadığını açıkladı. Kalıcı bir anlaşma henüz sağlanmadı.

Arka plan

Savaş, 28 Şubat'ta ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başladı. Tahran, savaş sürerken Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi trafiğini kısıtladı. Bu boğaz, Hindustan Times'ın aktardığına göre dünya petrol tüketiminin yaklaşık beşte birini taşıyor. İran devlet televizyonu cumartesi günü bir geminin mayına çarparak yangına tutulduğunu bildirdi. İran Devrim Muhafızları ise üç petrol tankerinin 'olaylar' ya da mayın nedeniyle durdurulduğunu duyurdu. Rıza'i, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması gibi koşullar yerine gelene kadar Hürmüz ablukasını sürdüreceğini açıkladı.

İsrail'de seçim salı günü yapıldı. Netanyahu'nun siyasi bloku meclisteki en çok sandalyeyi aldı, ancak çoğunluğu sağlayamadı ve yeni hükümet henüz kurulmadı.

Ne anlama geliyor

Hürmüz Boğazı'nın dünya petrol akışındaki yeri nedeniyle, bir karşılık saldırısı ya da boğazdaki gemi trafiğindeki aksamalar enerji fiyatlarını doğrudan etkileyebilir. Bu etki, Türkiye dahil enerji ithal eden ülkelerde akaryakıt ve nakliye maliyetleri üzerinden hissedilebilir. Bu bir değerlendirmedir; kaynaklarda somut fiyat etkisine ilişkin bir rakam yer almıyor.

Açıklamaların hedef listesinin genişletilmesi talimatı içermesi, çatışmanın bölgesel boyutunun büyüyebileceği yönünde kaygı yaratıyor. Diplomasi kanalının açık olduğu belirtilse de iki tarafın açıklamaları henüz uzlaşmaya işaret etmiyor.

Bundan sonra ne olacak

ABD'deki ara seçimlerin ardından Trump'ın bir karar açıklayıp açıklamayacağı henüz belli değil. İsrail'de yeni hükümetin ne zaman kurulacağı da netleşmedi. Arabulucuların çalışmaları sürüyor, ancak kalıcı bir anlaşma için bir zaman çizelgesi açıklanmadı.

Sıkça sorulan sorular

• Hamaney tam olarak neyi duyurdu? Yeni bir saldırı olursa derhal ve coğrafi sınır tanımadan karşılık verileceğini, hedef listesinin güncellenmesini ve ordunun kapasitesinin artırılmasını emrettiğini bildirdi.
• Savaş ne zaman başladı? Kaynaklara göre ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla 28 Şubat'ta başladı.
• Hürmüz Boğazı neden önemli? Kaynaklara göre dünya petrol tüketiminin yaklaşık beşte birinin geçtiği bir su yolu.
• Diplomasi tamamen çöktü mü? Hayır. Katar ve Pakistan arabuluculuk yapıyor, ancak kalıcı bir anlaşma henüz sağlanmadı.