TDT 13. Zirvesi'nde Ankara Bildirisi yayımlandı; dönem başkanlığı Türkiye'ye geçti

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) 13. Zirvesi, “Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temasıyla 29-30 Ekim tarihlerinde Ankara'da yapıldı. Zirvenin sonunda liderler 163 maddelik “Ankara Bildirisi”ni imzaladı ve teşkilatın dönem başkanlığı Azerbaycan'dan Türkiye'ye devredildi. Bildiride ulaştırma, dijital dönüşüm, savunma sanayii, kültür ve güvenlik gibi birçok alanda iş birliği vurgulandı.

Neler biliniyor

Bildirinin ulaştırma bölümünde Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru'nun geliştirilmesi, Bakü-Tiflis-Kars hattının tam kapasiteyle entegrasyonu ve Zengezur Koridoru ile Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu projelerinin Orta Koridor'a bağlanması için tam destek verildi. CNN Türk'ün aktardığına göre “TDT Ulaşım Koridorları Stratejisi” hazırlanması teşvik edildi ve uluslararası havalimanlarında gönüllülük esasına dayalı “özel yolcu şeritleri” önerildi. Enerji tarafında Bakü-Tiflis-Ceyhan ve Güney Gaz Koridoru ile Yeşil Enerji Koridoru projelerine destek ifade edildi.

Savunma ve güvenlik alanında Türkiye'nin ev sahipliğinde bir “TDT Savunma Sanayii Koleji” kurulmasının araştırılmasına karar verildi. Teşkilat bünyesinde “Siber Güvenlik Konseyi” ve “Suçla Mücadele Konseyi” kurulması için çalışmaların hızlandırılması çağrısı yapıldı. “Türk Devletleri Arasında Stratejik Ortaklık, Ebedi Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması” taslağında kaydedilen ilerleme memnuniyetle karşılandı.

Dijital ve kültür alanında TDT çatısı altında üretimi tamamlanan 12U ebadındaki “TDT-SAT” küp uydusunun uzaya fırlatılması için yasal ve teknik süreçlerin hızlandırılması kararlaştırıldı. “Dijital Türk Dünyası Konsepti” ile elektronik imzaların karşılıklı tanınmasının tamamlanması teşvik edildi. 34 harfli Ortak Türk Alfabesi'nin yaygınlaştırılması için Türk Akademisi'nin çalışmaları desteklendi. Emine Erdoğan'ın ev sahipliğinde yapılan toplantı memnuniyetle karşılandı ve Türkiye'nin “TDT Aile ve Kadın Konseyi” kurma girişimi not edildi.

Bölgesel konularda bildiri, Kıbrıs'ta Ada'daki mevcut gerçekler temelinde sürdürülebilir bir çözüm bulunmasını ve Kıbrıs Türk halkının haklarının güvenceye alınmasını yineledi. Gazze'ye ilişkin olarak acil ateşkes, insani yardımların ulaştırılması ve iki devletli kalıcı çözüm çağrısı yer aldı. Ekonomi tarafında üye ülkeler arasında ticaretin hızlanacağı ve ekonomik iş birliğinin güçlendirilmesinin teşvik edileceği belirtildi.

Arka plan

Malzemeler, dönem başkanlığının Azerbaycan'dan devralındığını ve bir sonraki zirveye kadar Türkiye tarafından üstleneceğini belirtiyor. Devrin hangi usulle yapıldığına dair ayrıntı yer almıyor. Erdoğan, Azerbaycan'a dönem başkanlığı boyunca gösterdiği çabalar için teşekkür etti. Genel Sekreter Kubanıçbek Ömüraliyev'in görev süresinin dolması nedeniyle kendisine teşekkür edildi; yerine Büyükelçi Mirvokhid Azimov'un getirildiği bildirildi.

Erdoğan, dönem başkanlığında teşkilatın birikimini “daha somut kazanımlara” dönüştürmeyi hedeflediğini söyledi. Malzemelerde bu hedefin hangi takvimle gerçekleşeceğine dair bilgi yok.

Kaynaklar ne diyor

Mynet Haber'e göre Erdoğan, “Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa yer yoktur” dedi. Konuşmasında ortak dilin yaygınlaştırılması, spor başta olmak üzere kültürel etkinliklerin desteklenmesi ve ülkeler arasında seyahatlerin kolaylaştırılması alanlarında ilerleme beklentisini dile getirdi. Yapay zekâ ve dijital kalkınma eylem planının dönem başkanlığı boyunca ilerletileceğini de ekledi. Erdoğan ayrıca Azerbaycan'ın Ermenistan ile yürüttüğü temasları desteklediğini ve bölgedeki ihtilafların hiçbir tarafa kazanç getirmediğini söyledi. Bu açıklamalar yalnızca Erdoğan'a aittir.

TRT Haber, liderlerin Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde ağırlandığını ve Cevdet Yılmaz'ın Kazakistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve KKTC cumhurbaşkanlarını karşıladığını aktardı. Habertürk'ün kaynağında zirvenin ayrıntılı gündemi ve katılımcı liderlerin açıklamaları yer almıyor.

Kaynaklar arasında mekân konusunda bir fark var: Mynet zirvenin Beştepe Millet Sergi Salonu'nda yapıldığını yazarken, TRT Haber liderlerin Külliye'de ağırlandığını bildiriyor.

Ne anlama geliyor

Bildirinin büyük bölümü “araştırılmasına karar verildi”, “teşvik edildi” ve “çağrı yapıldı” gibi niyet ve öneri ifadeleri içeriyor. Bu başlıkların uygulanma takvimi ve somut bütçesi malzemede yer almıyor. Bu nedenle somut etkinin ne kadar hızlı görüleceği henüz belli değil.

Değerlendirme olarak, koridor projelerinin hayata geçmesi halinde bölge içi ticaret ve eşya taşımacılığı ile yolcu seyahatlerinin bu yönde etkilenebileceği söylenebilir. Ancak bu etkinin mekanizması ve zamanlaması malzemede ayrıntılandırılmıyor.

Bundan sonra ne olacak

Malzemelere göre TDT 14. Zirvesi 2027'de Özbekistan'da, Gayriresmi Zirve ise 2027'de Kırgızistan'da yapılacak. Özbekistan'ın teklifiyle 2027 yılı TDT genelinde “Doğa Koruma Yılı” ilan edildi. Erdoğan, Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhammedov ile Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov'u Antalya'da düzenlenecek COP31 Liderler Zirvesi'ne davet etti.

Sıkça sorulan sorular

• Dönem başkanlığı ne zamana kadar Türkiye'de olacak? Malzemeye göre bir sonraki zirveye kadar Türkiye Cumhuriyeti tarafından üstlenilecek.
• Teşkilatın yeni Genel Sekreteri kim? Büyükelçi Mirvokhid Azimov; görev süresi dolan Kubanıçbek Ömüraliyev'in yerine atandı.
• TDT-SAT uydusu ne zaman fırlatılacak? Malzemede bir tarih verilmiyor; yalnızca fırlatma için yasal ve teknik süreçlerin hızlandırılması kararlaştırıldı.
• Bildirideki koridor projeleri hangileri? Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru, Bakü-Tiflis-Kars hattı, Zengezur Koridoru ve Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu projeleri.