AİHM Vergi Denetiminde Banka Bilgilerine Gerekçesiz Erişimi Hukuka Aykırı Buldu

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Ferrieri ve Bonassisa v. İtalya başvurusunda verdiği kararla, vergi idarelerinin mükelleflere ait banka hesap bilgilerine erişim yetkisini kullanırken nihai onay kararlarında somut gerekçe sunmamasını Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesinde güvence altına alınan özel hayatın gizliliği hakkının ihlali olarak değerlendirdi.

Uyuşmazlığa konu olayda İtalyan vergi idaresi, mükelleflerin banka hesap dökümleri, işlem geçmişleri ve finansal operasyonlarına ilişkin bilgileri bankalardan talep etti. İtalyan mevzuatında yer alan 131/1994 sayılı Genelge kapsamında banka verilerinin incelenmesi; muhasebe kaydı bulunmayan, sahte fatura düzenleyen ya da beyan ettiği gelir ile harcamaları arasında bariz uyumsuzluk bulunan yüksek riskli mükelleflerle sınırlandırılmış durumdaydı.

İlgili idari düzenlemeler gereğince vergi denetim birimlerinin banka verilerine erişebilmek için mükellefin kimliğini, incelemenin gerekçesini, mali durum tespitlerini ve ilgili dönemi belirterek bölge müdürlüklerine gerekçeli başvuru yapması gerekiyordu. İdarenin bu aşamada maliyet ve fayda dengesini gözeterek vergi denetiminin sağlayacağı kamu yararını değerlendirmesi öngörülüyordu.

Buna karşın İtalyan Yargıtayının (Corte di Cassazione) 30 Nisan 2015 tarihli ve 8849 sayılı kararı doğrultusunda, vergi dairesi müdürlerinin bankaya ilettiği nihai bilgi isteme onayında herhangi bir gerekçe belirtme zorunluluğu bulunmadığı ve işlemin iç idari tasarruf sayıldığı kabul ediliyordu. Mükellefe bildirim yapılmaması ve onayın doğrudan yargısal denetime açılamaması nedeniyle gerekçe aranmıyordu.

AİHM, idari genelgelerdeki seçim kriterleri mevcut olsa dahi, yetkili idari makamın nihai onay kararında hiçbir somut gerekçe göstermek zorunda bırakılmamasının vergi idaresine sınırlandırılmamış bir takdir yetkisi tanıdığına karar verdi. Mahkeme, bu durumun AİHS'in 8. maddesi kapsamında aranan hukuki belirlilik ve yasa kalitesi standardını karşılamadığını, keyfi müdahalelere karşı yeterli güvence oluşturmadığını vurguladı.

Söz konusu karar, vergi kayıp ve kaçağını önleme amacıyla idarelere tanınan banka ve finansal hesap bilgilerine erişim yetkisinin sınırlarını çizmesi ve denetim işlemlerinde keyfiyeti engelleyici yasal gerekçelendirme zorunluluğunu teyit etmesi bakımından uluslararası vergi hukuku için emsal teşkil ediyor.