Kahire'deki Mavi Cami, Memlük ve Osmanlı izlerini bir arada taşıyor

Mısır'ın başkenti Kahire'de, tarihi Derb el-Ahmer bölgesinde bulunan ve halk arasında "Mavi Cami" olarak anılan Aksungur Camisi, Memlük ve Osmanlı dönemlerinin izlerini taşıyor. Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı'nın bilgisine göre cami, Sultan Kalavun'un Memlük emirlerinden Şemseddin Aksungur en-Nasıri tarafından 1346 yılında yaptırıldı. Duvarlarını ve ekli türbeyi kaplayan mavi ağırlıklı çinilerinden adını alan yapı, "Nur Camisi" ve "İbrahim Ağa Camisi" adlarıyla da biliniyor.

Camiye adını veren Osmanlı emiri Müstahfizan İbrahim Ağa, 1651 yılında caminin kapsamlı bir yenileme ve genişletme çalışmasını yaptırdı. Bu çalışma kapsamında Türkiye'den özel olarak getirtilen mavi İznik çinileri kıble duvarına yerleştirildi ve bu çiniler yapının en belirgin sanat unsurlarından biri oldu.

Mısırlı arkeolog Mecdi Şakir, Anadolu Ajansı muhabirine yaptığı açıklamada caminin, Mısır İslam mimarisinde izleri bulunan iki farklı dönemin özelliklerini birleştirdiği için yüksek bir mimari ve sanatsal değere sahip olduğunu söyledi. Şakir, Memlük döneminin mimari ve süsleme anlayışıyla tanındığını, Osmanlı döneminin de kendine özgü bir mimari imzası bulunduğunu belirtti. Şakir ayrıca Derb el-Ahmer ve El-Muiz Caddesi'ndeki Memlük ve Osmanlı eserlerinin uluslararası ölçekte ilgi çektiğini kaydetti ve Kahire'deki kültürel miras yatırımlarının dijital ve uluslararası pazarlama altyapısıyla desteklenmesi gerektiğini savundu.

Cami, 1992 yılında Kahire'de meydana gelen şiddetli depremde hasar gördü ve güvenlik gerekçesiyle kapatıldı. 2001 yılında başlatılan restorasyon projesi 14 yıl sürdü. Çalışmaların ardından cami, Mayıs 2015'te dönemin Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanı Memduh ed-Damati'nin katıldığı resmi bir törenle yeniden ibadete açıldı. Restorasyonda dış cepheler, ibadet revakları, ahşap tavanlar, balkonlar, tonozlar, minare ve bağlı türbeler onarıldı; çatlaklar giderildi, çatılar yalıtıldı ve kıble duvarındaki çiniler aslına uygun biçimde restore edildi.

Ağa Han Kültür Vakfı bünyesindeki 60 ila 80 kişilik uzman ve zanaatkar ekibi 2009-2012 yılları arasında yapıda koruma ve güçlendirme çalışmaları yürüttü. Bu kapsamda deprem sonrası konulan geçici destekler kaldırıldı, özellikle minare kaidesi olmak üzere depreme karşı önlemler alındı ve mermer paneller ile İznik çinileri korundu.

Kahire Valiliği verilerine göre caminin 80 metre genişliği ve 100 metre uzunluğu bulunuyor; batı, doğu ve kuzey cephelerinde birer kapısı yer alıyor. Yapıda 3 türbe bulunuyor. Beyaz mermerden yapılan ve mavi çinilerle çevrili Osmanlı emiri İbrahim Ağa'nın türbesi de bunlardan biri. İstanbul'daki Sultanahmet Camisi'nin iç mekânını süsleyen mavi tonlu çiniler nedeniyle "Mavi Cami" olarak bilinmesi gibi, Kahire'deki Aksungur Camisi de rengini benzer bir süsleme geleneğinden alıyor.