Sigortaya Temlik Edilen İhracat Alacaklarında Şüpheli ve Değersiz Alacak Esasları
GİB özelgesine göre sigortaya temlik edilen ihracat bedelleri için şüpheli alacak karşılığı ayrılamazken, tahsil edilemeyen kısım kanaat verici vesikayla değersiz alacak kaydedilebiliyor.
Valentra Analiz
- Kimleri ilgilendiriyor?
İhracat alacaklarını kredi sigortası ile temlik eden ihracatçı işletmeler ve şirketlerin mali işler birimleri.
- Ne değişti?
Sigorta kuruluşuna temlik edilen ihracat alacaklarının tahsil edilemeyen kısmı için şüpheli alacak karşılığı ayrılamayacağı, ancak kazai hüküm veya kanaat verici vesika varlığında değersiz alacak olarak zarar yazılabileceği netleşti.
- İşletmeye etkisi
Tahsil edilemeyen temlikli alacaklarda doğrudan karşılık ayrılarak gider yazılması engellenmekte; kesin belgelendirme yapılana kadar vergi matrahından indirim imkânı kısıtlanmaktadır.
- Ne zaman uygulanacak?
Temlikin gerçekleştiği ve alacağın değersiz hale geldiği ilgili hesap dönemi.
- Ne yapılmalı?
- Sigorta şirketine temlik edilen alacaklar için pasifte şüpheli alacak karşılığı ayırmayın.
- Temlik edilen alacaktan tahsil edilemeyen kısım için mahkeme kararı, iflas veya kesinleşmiş kanaat verici vesikaları temin edin.
- Belgesi tamamlanan değersiz alacakları kesinleştiği takvim yılının hesaplarına mukayyet değeriyle zarar olarak kaydedin.
- Zarar yazılan tutarlardan ileride tahsilat yapılması halinde bedeli doğrudan gelir hesaplarına intikal ettirin.
Uygulama örneği
Örneğin ihracatçı firmanın 100.000 USD alacağının %90'ı sigorta şirketince ödenmiş, kalan 10.000 USD (karşılığı 350.000 TL) borçlunun yurt dışı iflas belgesiyle değersiz hale gelmiştir:
- 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar (Değersiz Alacak) — Borç 350.000 TL
- 120 Alıcılar — Alacak 350.000 TL
Rakamlar örnek amaçlı ve varsayımsaldır; oran ve kurallar habere konu düzenlemeden alınmıştır.
İhracat yapan firmaların yurt dışı alacaklarını kredi sigortası kapsamına alarak sigorta kuruluşlarına temlik etmesi durumunda ortaya çıkan tahsilat risklerinin vergisel boyutuna ilişkin Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından özelge verildi. Vergi Usul Kanunu çerçevesinde yapılan değerlendirmede, temlik edilen alacakların şüpheli ticari alacak veya değersiz alacak niteliği netleştirildi.
İdare tarafından verilen görüşe göre, Türk Borçlar Kanunu'nun 183'üncü maddesi uyarınca alacağını üçüncü bir kişiye ya da kuruluşa devreden firmanın alacak talep hakkı sona ermektedir. Bu nedenle, alacağını sigorta şirketine temlik eden mükellefin, tahsil edilemeyen tutarlar için 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 323'üncü maddesi kapsamında şüpheli ticari alacak karşılığı ayırması hukuken mümkün bulunmamaktadır.
Buna karşılık, sigorta sözleşmesi kapsamında temlik edilmesine rağmen sigorta kuruluşunca tazmin edilmeyen ve tahsiline imkân kalmayan kısımların değersiz alacak olarak değerlendirilmesi mümkündür. VUK'un 322'nci maddesi uyarınca, kazai bir hükme veya borçlunun iflası, konkordato ya da gaiplik gibi kanaat verici vesikalara bağlanan alacaklar mukayyet değerleriyle zarara intikal ettirilerek yok edilebilmektedir.
Özelgede değersiz alacak kaydının zamanlamasına da dikkat çekildi. Alacağın değersiz hale geldiği yılın hesaplarına zarar olarak kaydedilmesi zorunlu olup, ilgili dönemde kayıtlara alınmayan tutarların izleyen yıllarda giderleştirilmesi kabul edilmemektedir. Öte yandan, değersiz alacak olarak zarar kaydedilen tutarların gelecekte kısmen veya tamamen tahsil edilmesi halinde, tahsil edilen meblağın tahsil edildiği dönemin gelir tablosunda kâr/zarar hesabına gelir yazılması gerekmektedir.
VUK'un 323'üncü maddesi kapsamında dava veya icra safhasında olmayan küçük alacaklarda karşılık ayırma sınırının da hatırlatıldığı değerlendirmede, temlik şartlarını taşımayan genel ticari alacaklar için yasal takibe konu edilmeyen tutarların ancak kanuni hadler çerçevesinde karşılığa konu olabileceği, sigortaya devredilen alacaklarda ise karşılık mekanizmasının işletilemeyeceği bildirildi.
Haberin kaynağı
Muhasebe News
Haberin tamamını Muhasebe News sitesinde okuyun →- Resmî dayanak
- 213 sayılı VUK Madde 322 ve 323; Gelir İdaresi Başkanlığı Özelgesi Sayı: 27192137-105[323-2020/547]-149355 (06.12.2022)
- Yürürlük
- Temlikin gerçekleştiği ve alacağın değersiz hale geldiği ilgili hesap dönemi.
- Valentra'da yayım
- 18 Ekim 2026, 05:56
Bu metin, Muhasebe News tarafından yayımlanan haberden Valentra tarafından hazırlanmış bir özettir. Haberin tamamı ve ayrıntılar için kaynağına başvurun.