11 Maddelik Teklifte GSS Borçları: Kapsam, Süreç ve Vatandaşa Yansıması

AK Parti'nin çalışma hayatı ve enerji alanında hazırladığı 11 maddelik kanun teklifi, önümüzdeki günlerde TBMM Başkanlığına sunulmak üzere hazırlanıyor. Dünya Gazetesi'nin aktardığı Anadolu Ajansı bilgilerine göre teklifte, 1 Ocak 2017 tarihinden önceki dönemlere ait ödenmemiş genel sağlık sigortası (GSS) primlerinin tahsilinden vazgeçilmesi ve bu borçlara bağlı gecikme cezalarının, gecikme zamlarının ve diğer feri alacakların silinmesi yer alıyor. Teklif henüz Meclis'e sunulmadığı için metnin son hali ve yürürlük takvimi kesinleşmiş değil. Bu nedenle değerlendirmemiz, basına yansıyan bilgiler üzerinden yapılmaktadır.

Arka plan

Teklifin hazırlanma gerekçesi iki eksende öne çıkıyor. Birincisi, çalışma hayatında belirli grupların istihdamını desteklemeye yönelik teşviklerin süresi. Haberde, kadınlar, gençler ile mesleki ve teknik eğitim belgesine sahip işsizlerin istihdamına yönelik teşviklerin 31 Aralık 2027'ye kadar sürdürüleceği, bu sürenin 31 Aralık 2028'e kadar uzatılması konusunda ise Cumhurbaşkanına yetki verileceği belirtiliyor. İkincisi, geçmiş dönemlere ait prim borçlarının yönetimi. Teklifte yer alan GSS düzenlemesi, uzun süredir tahsil edilemeyen ya da ödenmemiş eski borçların yarattığı idari ve hukuki yükü hafifletmeyi amaçlıyor gibi görünüyor; ancak teklifin gerekçesinin resmî metninde bu amaç ayrıca açıklanmadığı için bu yorum bir değerlendirmedir.

Haberde ayrıca teklifin, Anayasa Mahkemesinin iptal kararları doğrultusunda bazı yasal düzenlemeleri de içereceği belirtiliyor. Hangi kararların hangi maddelerle giderileceği ise kaynaklarda ayrıntılı olarak yer almıyor; bu konuda henüz net bir bilgi bulunmuyor.

Kapsam ve uygulama koşulları

GSS düzenlemesinin kapsamı, aktarılan bilgilere göre 1 Ocak 2017 öncesi dönemleri kapsıyor. Ödenmemiş primlerin tahsilinden vazgeçilmesi ve bunlara bağlı cezaların silinmesi, borçlu olan vatandaşların yükümlülüklerinde doğrudan bir azalma anlamına gelebilir. Ancak düzenlemenin kimleri kapsadığı, hangi başvuru süreçlerinin işletileceği, ödemesi yapılmış borçların durumunun nasıl ele alınacağı ve kısmi ödeme yapanların ne şekilde yararlanacağı gibi ayrıntılar kaynaklarda yer almıyor. Bu noktalar, metin Meclis'e sunulduğunda netleşecektir.

Enerji alanındaki düzenleme ise farklı bir başlık altında yer alıyor. Yüzen sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tesislerinin, lisanslarında belirtilen konumların dışında belirli koşullarla faaliyet göstermesine izin verilebilecek. İznin, lisans sahibinin başvurusu üzerine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının görüşü alınarak Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından verilmesi öngörülüyor. Haberde, uygulamada enerji arz güvenliğinin sağlanmasına ilişkin esasların dikkate alınacağı belirtiliyor. Bu düzenlemenin arz güvenliğine somut katkısının boyutu ise henüz belli değil.

Vatandaşa yansıması

Düzenlemenin gündelik hayata yansıması, en çok GSS borcu bulunan vatandaşlar açısından hissedilebilir. Borcun anaparasının yanında biriken gecikme cezaları ve gecikme zamlarının silinmesi, özellikle uzun yıllardır ödeme yapamayan kişiler için yükün önemli ölçüde azalması anlamına gelebilir. Öte yandan, daha önce ödeme yapmış olanların ya da borcunu zamanında kapatanların bu düzenlemeden nasıl etkileneceği, metnin ayrıntılarına bağlı olacaktır.

İstihdam teşviklerinin süresinin uzatılması ise işverenler ile kadınlar, gençler ve mesleki eğitim belgesi sahibi işsizler için iş bulma imkânlarını etkileyebilir. Değerlendirmemize göre bu tür teşviklerin süresinin netleşmesi, işverenlerin istihdam planlamasında öngörülebilirlik sağlayabilir. Bununla birlikte teşviklerin hangi ölçekte kullanılacağı ve istihdama sayısal etkisi, kaynaklarda rakamlarla yer almadığı için henüz belli değil.

Süreç ve uzlaşı

Kanun teklifinin Meclis'te nasıl görüşüleceği, komisyon aşamasında hangi değişikliklerin yapılacağı ve muhalefetin teklife ilişkin görüşlerinin metne ne ölçüde yansıyacağı, süreç ilerledikçe görülecektir. Bu tür çok maddeli ve farklı alanları bir araya getiren tekliflerin, geniş bir uzlaşıyla değerlendirilmesi hem yasanın toplumsal kabulü hem de uygulamadaki işlerliği açısından önem taşıyor. Özellikle prim borçlarının silinmesi gibi mali sonuçları olan düzenlemelerde, kapsamın ve koşulların şeffaf biçimde ortaya konması, farklı kesimlerin güvenini artırabilir.

Taraflar, teklifin içeriğine ilişkin görüşlerini Meclis sürecinde açıklayacaktır. Bu aşamada herkesin ortak zemine bakması, teklifin kişilere ya da partilere değil, kamu yararına ve kanunun uygulanabilirliğine odaklanmasını sağlayacaktır.

Önümüzdeki günlerde, teklifin Meclis Başkanlığına gerçekten sunulup sunulmayacağı, metnin son halinin ne olacağı ve GSS düzenlemesinde başvuru ve yararlanma koşullarının neler olacağı yakından izlenmelidir. Enerji alanındaki LNG düzenlemesinde ise EPDK'nın izin usulünün nasıl işleyeceği dikkatle takip edilmeye değer. Değerlendirmemiz, bu ayrıntılar açıklandığında teklifin gerçek etkisinin daha net görülebileceği yönündedir.