Fed Faizi Sabit Tuttu: Küresel Kararın Kredilere ve Fiyatlara Etkisi

ABD Merkez Bankası (Fed), Federal Açık Piyasa Komitesi toplantısının ardından politika faizini beklentilere paralel biçimde yüzde 3,75-4 aralığında sabit bıraktı. İlk bakışta okyanusun ötesindeki teknik bir merkez bankası adımı gibi görünen bu karar, küresel sermaye hareketlerinden dış borçlanma faizlerine, oradan da Türkiye'deki kredi maliyetlerine ve nihayetinde çarşı pazardaki fiyat istikrarına kadar uzanan geniş bir etki alanına sahip.

Kararın perde arkası ve Fed içindeki ayrışma

Fed'in bu toplantıda faiz oranını değiştirmemesi piyasa beklentileriyle örtüşse de kararın detayları ve oylama dağılımı dikkat çekici sinyaller içeriyor. Karar 2'ye karşı 10 oyla alındı. Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook ile Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack, enflasyonist risklerin sürdüğünü belirterek politika faizinin 25 baz puan artırılması yönünde oy kullandı. İki üyenin artırım yönündeki şerhi, banka yönetiminde fiyat artışlarına dair tedirginliğin canlı kaldığını gösteriyor.

Fed Başkanı Kevin Warsh, toplantı sonrası yaptığı açıklamada ABD ekonomisine dair büyüme verilerinin yukarı yönlü revize edildiğini açıkladı. Yılın ilk yarısındaki gayrisafi yurt içi hasıla artışı yüzde 1,8 tahmininden yüzde 2,4 seviyesine çıkarılırken, üçüncü çeyrekte de güçlü bir performans kaydedildiği paylaşıldı. Warsh, istihdam piyasasının direncini koruduğunu ve işsizlik başvurularının uzun yılların en düşük seviyelerinde seyrettiğini belirtti. Ancak yaklaşık altı yıldır hedeflenen yüzde 2 seviyesinin üzerinde seyreden bir enflasyon gerçeği bulunduğuna dikkat çeken Warsh, fiyat istikrarını sağlamanın kurumun temel sorumluluğu olduğunu vurguladı. Ayrıca eylül ayından bu yana kredi koşullarında kısmi sıkılaşma yaşansa da genel finansal koşulları henüz sıkı olarak nitelendiremeyeceğini ifade etti.

Fed ayrıca operasyonel takviminde kurumsal bir değişikliğe gidiyor. Yılda sekiz toplantı yapılması uygulaması sürecek; ancak 2027 yılından itibaren bu toplantılardan biri yalnızca uzun vadeli para politikası stratejisine ayrılacak, faiz oylaması yapılmayacak. 2028'den itibaren ise iki toplantı stratejik değerlendirmelere, altı toplantı doğrudan faiz kararlarına tahsis edilecek.

Küresel finansal koşullar ve borçlanma kanalı

Fed'in faizleri mevcut seviyede tutması ve indirim sürecine dair aceleci davranmayacağını hissettirmesi, küresel dolar likiditesinin maliyetini yüksek tutuyor. Geçen yılın son aylarında toplam 75 baz puanlık faiz indirimine giden Fed, bu yılın eylül ayında 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırarak politika faizini 25 baz puan yukarı çekmişti. Dolayısıyla gevşeme döngüsünün durduğu, hatta ilave sıkılaşma ihtimallerinin masada kaldığı bir konjonktürdeyiz.

Bu durum uluslararası piyasalarda borçlanma maliyetlerini doğrudan etkiliyor. Küresel faizler yüksek kaldığında, gelişmekte olan piyasaların dış finansman sağlarken ödediği faiz primi ve getiriler de yukarıda kalıyor. Değerlendirmemize göre, Fed'in finansal koşulları henüz tam anlamıyla sıkı görmemesi, küresel sermayenin risksiz getiri sağlayan ABD tahvilleri gibi araçlarda kalma eğilimini destekliyor. Nitekim karar sonrasında ons altının 4 bin 40 dolardan 4 bin 38 dolara hafif gerilemesi ve güçlü dolar algısının sürmesi bu mekanizmanın somut bir sonucudur.

Türkiye ekonomisine, kredilere ve günlük yaşama yansımaları

Peki, Washington'da alınan bu kararın Türkiye'deki vatandaşın bütçesine, çektiği krediye ya da market fişine yansıması nasıl gerçekleşiyor? Bu etki iki ana mekanizma üzerinden çalışıyor:

• Dış borçlanma ve bankacılık maliyetleri: Türk bankaları ve reel sektör şirketleri, uluslararası piyasalardan sendikasyon veya tahvil yoluyla kaynak temin ediyor. Fed'in faizi yüksek tutması, bu dış kaynakların maliyetinin gerilemesini geciktiriyor. Bankaların yurt dışından sağladığı fonlama maliyeti yüksek kaldığında, bu durum yurt içindeki ticari kredilere, konut ve ihtiyaç kredisi faizlerine doğrudan yansıyor. Başka bir deyişle, küresel faizlerin inmediği bir ortamda yurt içinde kredi faizlerinin hızlı bir şekilde gevşemesi zorlaşıyor.
• Döviz dengesi ve enflasyon geçişkenliği: Güçlü seyreden dolar, küresel ölçekte enerji ve emtia fiyatlarını etkiliyor. Nitekim Fed Başkanı Warsh da enerji ve bağlantılı ürün fiyatlarındaki yükselişin genel enflasyona yayılma riskine işaret etti. Enerji ithalatçısı olan ekonomiler için petrol ve türevlerindeki maliyet artışı, doğrudan üretim ve lojistik maliyetlerine ekleniyor. Bu maliyet artışları ise tüketim mallarının etiketlerine yansıyarak tüketicinin alım gücünü zorlayabiliyor.

Özetle, Fed'in faiz indirimi takvimini ötelemesi veya artırım kapısını aralık bırakması, içeride finansal koşulların sıkı kalmasına zemin hazırlıyor. Bu durum bir yandan tasarruf sahiplerinin yerel para biriminde kalmasını teşvik eden politikaların önemini artırırken, diğer yandan hanehalkının borçlanarak yapacağı harcamaları daha seçici ve planlı yapmasını gerektiriyor.

Bundan sonra izlenecekler

Önümüzdeki dönemde piyasaların odağında ABD'de 3 Kasım'da gerçekleşecek Kongre ara seçimleri ve Fitch Ratings'in dikkat çektiği gibi 11 Aralık'ta sona erecek olan ABD geçici bütçesi yer alacak. Bütçe açığının seyrine ve borç limitine ilişkin tartışmalar, uzun vadeli tahvil faizleri üzerinden küresel piyasalarda dalgalanma yaratabilir. Ayrıca Fed'in aralık ayı toplantısında iki üyenin talep ettiği gibi yeni bir faiz artırımına gidip gitmeyeceği henüz kesinleşmiş değil; bu yöndeki kararı enerji fiyatları ve istihdam göstergeleri belirleyecek. İçeride ise küresel sermaye hareketlerinin seyri ile tüketici fiyatlarına yansıyabilecek ithalat maliyetleri yakından izlenmelidir.