Paraguay'da Peña istifa etti, azil oylaması yapıldı

Paraguay Cumhurbaşkanı Santiago Peña, 5 Kasım 2026'da görevinden istifa ettiğini açıkladı. Kısa süre sonra Temsilciler Meclisi, Peña hakkındaki azil önergesini oybirliğiyle kabul etti. Oylama 78-0 sonuçlandı. Bu gelişme, dijital banka Ueno'nun çöküşünün ardından yaşanan krizin siyasi bir sonuca dönüştüğünü gösteriyor.

Neler biliniyor

Peña, istifa kararını bir video kaydıyla duyurdu. Konuşmasında ülkenin istikrarına, toplumsal barışa ve demokratik kurumların korunmasına atıfta bulundu. Video, Al Jazeera'ya göre kayıt olarak, NPR ve AP'ye göre ise X üzerinden paylaşıldı.

Meclisin istifayı resmen kabul etmesinin 17.00'de planlandığı, ardından Yardımcı Cumhurbaşkanı Pedro Alliana'nın yemin ederek göreve başlamasının beklendiği bildirildi. Alliana'nın görevi Ağustos 2028'e kadar sürdürmesi öngörülüyor. Azil önergesi Senato'ya gönderilecek. Peña'nın görevden alınması için Senato'da üçte iki çoğunluk gerekiyor.

Arka plan

Kriz, Paraguay Merkez Bankası'nın Ueno'nun yeterlilik oranının asgari gereklilikleri karşılamadığını belirlemesiyle başladı. Merkez Bankası bankaya el koydu ve hesaplara erişim durdu. NPR, bankanın sermayesinin yasal asgarinin yarısının altına düştüğünü ve kayıt dışı kredi ile giderlerin düzeltilmesinin ardından sermaye yetersizliğinin ortaya çıktığını aktardı.

Ueno, 2023'te bankacılık lisansı aldıktan sonra hızla büyüdü. AP'ye göre yaklaşık beş yılda tanınan bir ad haline geldi ve Paraguay yetişkinlerinin yüzde 60'ından fazlasını müşteri olarak kaydetti. Banka, kamu fonlarının önemli bir kısmını da topladı; NPR ve AP'ye göre yaklaşık 800 milyon dolarlık kamu mevduatı bulunuyor. Haberlere göre bu mevduatlar arasında emeklilik ve sağlık fonu ile hidroelektrik santral işletmecilerinin parası da yer alıyor.

AP, Peña'nın bir dönem Ueno'nun holding şirketinde pay sahibi olduğunu, yıl başında bu payı elinden çıkardığını belirtti. Ayrıca, Peña'nın Merkez Bankası'nı yöneten Carlos Carvallo'yu atadığı, Carvallo'nun ise Ueno'nun öncülü Financiera Ueno'nun başkanı olduğu aktarıldı. ABC Color gazetesinin haberine göre Merkez Bankası müfettişleri Haziran ayında bankanın içerdeki kişilere riskli kredi verdiğini tespit etmişti. Peña ise bu uyarıları kamuoyunda reddetti.

Kaynaklar ne diyor

Al Jazeera, Peña'nın istifasının muhalefetin olağanüstü oturum çağrısı ve sokak protestolarıyla aynı döneme denk geldiğini, Peña'nın bu süreçte kendi muhafazakâr partisinden de destek kaybettiğini yazdı. AP ise Colorado Partisi milletvekillerinin muhalefetle birlikte azli desteklediğini belirtti.

Luis Pineda adlı bir protestocu, Peña ve Colorado Partisi'ni birikimlerini çalmakla suçladı. Bu ifade bir protestocunun görüşü olarak aktarılmalıdır; mahkemede sınanmış bir iddia değildir.

Peña, istifa konuşmasında banka krizinin sorumluluğunu açıkça kabul etmedi. Halkın güvenini boşa çıkardıysa özür dilediğini söyledi. Ueno ise kamuoyuna bir açıklama yapmadı.

NPR ve AP, sekiz üst düzey Ueno yöneticisinin, kurucu Miguel Vázquez ve banka başkanı Juan Manuel Gustale dahil, gözaltına alındığını bildirdi. Savcılar 27 banka yetkilisi ve iş ortağı hakkında güven ihlali ve teşebbüs halinde dolandırıcılık suçlamasıyla dava açtı. Gözaltındaki kişilerin avukatları suçlamaları incelemek için zaman istedi. Bu süreçte suçluluk henüz belirlenmiş değildir.

Ne anlama geliyor

Ueno'nun müşterileri için en somut sonuç, mevduatlarına erişim ve geri dönüş konusudur. Merkez Bankası'nın yaklaşık 280 bin müşteri için başka bankalarda hesap açıldığını ve mevduat ödemelerine başlandığını bildirdiği NPR'de yer aldı. Al Jazeera ise yaklaşık 3 milyon müşterinin hesaplarına erişiminin engellendiğini yazdı. Bu iki rakam arasındaki farkın kaynağı, bu derlemede kesinleştirilemedi.

Banka çalışanları için durum belirsizliğini koruyor. AP, Ueno'nun kapanmasından etkilenen 7.000 çalışanın ödenmemiş ücret talep ettiğini aktardı. Çalışma Bakanlığı önünde Ueno ve Grupo Vázquez bağlantılı şirketlerin çalışanları kıdem tazminatı talep etti.

Siyasi açıdan olay, Paraguay'ın istikrarlı ekonomisine yatırım yapan uluslararası yatırımcılar için bir sınav olarak okunabilir. Bu bir değerlendirmedir; etkisinin ölçüsü henüz belli değil.

Bundan sonra ne olacak

Azil dosyasının Senato'da nasıl sonuçlanacağı henüz belli değil. Senato'da mahkûmiyet için üçte iki çoğunluk gerekiyor. Alliana'nın yemin töreni ve yeni yardımcı cumhurbaşkanı seçimi de kaynaklara göre beklenen adımlar arasında.

Mevduat garanti fonunun ne zaman ve hangi tutarda ödeme yapacağı malzemede netleşmiş değil.

Sıkça sorulan sorular

• Peña'nın yerine kim geçiyor? Kaynaklara göre Yardımcı Cumhurbaşkanı Pedro Alliana, görevi Ağustos 2028'e kadar sürdürecek şekilde devralacak.
• Azil süreci nasıl işleyecek? Temsilciler Meclisi önergeyi kabul etti; dosya Senato'ya gönderilecek ve mahkûmiyet için Senato'da üçte iki çoğunluk gerekiyor.
• Ueno'daki mevduatlar ne olacak? Peña, mevduatların geri dönüşünün garanti altına alınmasını ve mevduat garanti fonunun görevini yerine getirmesini istediğini söyledi; ödeme takvimi henüz belli değil.
• Ueno'nun yöneticileri hakkında ne deniyor? Sekiz üst düzey yönetici gözaltına alındı ve savcılar 27 kişi hakkında dava açtı; bu suçlamalar henüz mahkemede sonuçlanmadı.