Sudan'da yerinden edilenler Hartum'a dönüyor

Mohamed Mahdi Makki Farah (51), Sudan Silahlı Kuvvetleri'nin Hartum eyaletinin tamamının Hızlı Destek Kuvvetleri savaşçılarından arındığını açıklamasının ardından Ağustos 2025'te Hartum yakınlarındaki evine döndü. Evi yıkılmış ve yağmalanmış, ev eşyaları çalınmıştı. Aile şimdi yerde uyuyor, bazı aile üyeleri kiralık evlerde kalıyor; onarım maliyetleri çok yüksek olduğu için henüz işe başlanamadı.

Makki Farah'ın ticaret sermayesi, Sudan lirasındaki değer kaybı nedeniyle savaş öncesi düzeyinin yaklaşık üçte birine düştü. Yerinden edilme ve geri dönüş süreci kaynaklarını tüketti; çocukların sağlık giderleri ve günlük ihtiyaçlar mali yükü artırdı. Savaş sırasında önemli belgelerini de kaybeden aile, bunları baştan çıkarmak zorunda kaldı.

Uluslararası Göç Örgütü'nün Yerinden Edilme Takip Matrisi raporuna göre 30 Eylül itibarıyla yaklaşık 5,27 milyon yerinden edilmiş Sudanlı dokuz eyalette evlerine döndü. Bunların yüzde 82'si ülke içinde yerinden edilmişti, yüzde 18'i ise sınır ötesine geçmişti. Dönenlerin yaklaşık yarısı çocuk. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin Ağustos 2026'da yayımladığı değerlendirmeye göre yaklaşık 2,5 milyon kişi Hartum eyaletine döndü. Komiserlik, dönüşün hayatı yeniden kurmak için gerekli koşulların var olduğu anlamına gelmediği konusunda uyardı; birçok evin hasarlı ya da oturulamaz durumda olduğunu, iş imkânlarının sınırlı kaldığını ve savaştaki altyapı hasarı nedeniyle su ve temel hizmetlere erişimin yetersiz olduğunu belirtti.

Abubakr Ishaq Hamed Ibrahim (40), Mayıs 2023'te Nil eyaletine yerinden edildikten sonra Şubat 2026'da Hartum'a döndü. Onun evi de yıkılmış ve yağmalanmış, biriktirdikleri mobilyalar ve ev eşyaları yok olmuştu. Aile Omdurman'a taşınıp kiralık ev tuttu, ancak düzenli geliri olmadığı için kirayı ödemekte güçlük çekti. Ibrahim, savaş öncesinde serbest meslek sahibiyken şimdi bulabildiği geçici işlerle geçindiğini, birikimlerini tükettiklerini ve kişilerden borç aldıklarını söyledi. Çocukları akrabalarının desteğiyle yeniden okula başladı. Aileye Dünya Gıda Programı gibi kuruluşlar sorgum, un, buğday, yağ ve şeker gibi ayni yardım sağlıyor.

Hartum'daki genel durum çoğu sakin için hâlâ ağır. Son haftalarda yakıt sıkıntısı ve tekrarlayan elektrik kesintileri toplu taşımayı aksatıyor; bazı hatlarda ücretler arttı, yolcular otobüs için saatlerce bekliyor. Bazı bölgelerde un sıkıntısı nedeniyle fırınların önünde uzun kuyruklar oluşuyor. Hartum Eyalet Valisi Ahmed Osman Hamza'nın başkanlığındaki toplantıda, toplu taşıma araçlarına yakıt sağlanması ve otobüslere öncelik verilmesi kararlaştırıldı; devlet kurumlarına, çalışanlara işe gidiş gelişlerinde lift verme talimatı verildi.

Ekonomi gazetecisi Halid Takes, Hartum'daki toplu taşıma krizinin, devletin yönetimi küçük araçlara dayanan özel minibüslere bırakmak yerine merkezi bir süreci daha fazla üstlenmesi gerektiğini gösterdiğini söyledi. Takes, yedek parça ve yakıt ithalatının döviz gerektirdiğini ve bunun devlete doğrudan ve dolaylı sürekli maliyet yüklediğini belirtti. Makki Farah ise başkente dönmüş olsa da hayatının savaş öncesi haline dönmediğini, daha fazla destek almadan ailesi için şehirde bir gelecek görmediğini ifade etti.