Sağlıkta Yerli Üretim Hamlesi: Tedaviye Erişimde Aileler İçin Yeni Güvence

Bir çocuğun aşı takvimini takip eden bir annenin ya da kronik bir hastalıkla mücadele eden bir yakınının ilacını temin etmeye çalışan bir bireyin en büyük ihtiyacı, ihtiyaç duyduğu tıbbi ürüne zamanında ve güvenle ulaşabilmektir. Sağlık sistemlerinin gücü yalnızca hastane binalarının sayısıyla değil, o çatıların altında hastaların hayatını kurtaran aşıların, ilaçların ve ileri teknoloji cihazların kesintisiz biçimde temin edilebilmesiyle ölçülür. 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı verileri ve 12. Türk Tıp Dünyası Kurultayı kapsamında kamuoyuna duyurulan yeni hedefler, sağlık teknolojilerinde dışa bağımlılığı azaltarak vatandaşlarımızın tedaviye erişimini doğrudan güvence altına almayı amaçlıyor.

İlaçta ve aşıda arz güvenliği ve ailelerin sağlığı

Küresel düzeyde yaşanan tedarik zinciri aksamaları, temel ilaç ve aşıların ülke içinde üretilebilmesinin ne denli hayati olduğunu açıkça ortaya koydu. Açıklanan program kapsamında, bağışıklık kazandırma programında yer alan aşıların Türkiye'de üretilmesi temel hedef olarak belirlenmiş durumda. Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu'nun kurultayda paylaştığı bilgilere göre, yerli hepatit ve suçiçeği aşıları kullanıma sunulmuş bulunuyor ve sekiz ayrı aşı için yürütülen proje çalışmaları aralıksız sürüyor. Kamu, özel sektör ve AR-GE paydaşlarının ortaklığıyla yeni aşı adayı projelerinin desteklenmesi, çocuklarımızın aşı takviminde dış kaynaklı aksamaların önüne geçebilmek adına önemli bir koruma kalkanı oluşturacaktır.

Bunun yanı sıra, biyobenzer ilaçların üretimi ile koruma süresi dolan ya da yakında dolacak biyoteknolojik ilaçların ülke içinde imal edilmesine dönük mali ve altyapı destekleri hayata geçiriliyor. İlaç sektörüne dair resmi veriler, bu alanda kaydedilen aşamayı somut olarak gösteriyor:

• İlaç sanayisinde üretim hacmi yılın ocak-temmuz döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 12,2 artış gösterdi.
• Yılın ilk sekiz ayında 1,74 milyar kutu ilaç satışı gerçekleşti ve bu satışların toplam parasal değeri 418,4 milyar liraya ulaştı.
• Yılın yedi aylık verilerine göre, Türkiye'de üretilen ilaçların pazardaki payı kutu bazında yüzde 92 seviyesine ulaşırken, değer bazında yüzde 52,5 olarak kaydedildi.

Kutu bazında yakalanan yüksek oran sevindirici olmakla birlikte, değer bazındaki yüzde 52,5'lik pay, yüksek maliyetli ve teknoloji yoğun ilaçlarda yerli kapasitenin geliştirilmesine duyulan ihtiyacı gösteriyor. Koruma süresi dolan biyoteknolojik ürünlerin ülkemizde üretilmeye başlanması, özellikle ağır ve kronik hastalıklarla mücadele eden hastaların tedavi masraflarını düşürecek ve ilaca erişimi kolaylaştıracaktır.

Kanser tanısından cerrahi cihazlara yerli adımlar

Hastalıkların tedavisinde başarı, erken ve doğru teşhisle başlar. Açıklanan yeni programda yerli kanser tanı kitlerinin prototiplerinin üretilmesi ve geliştirilmesi için özel sektörle stratejik işbirliklerinin kurulması öngörülüyor. Ayrıca sağlık alanında faaliyet gösteren girişimlere, etik kurul ve düzenleyici süreçlerden klinik araştırmalara kadar bilimsel danışmanlık sağlanması planlanıyor. Aziz Sancar Araştırma Merkezi bünyesindeki laboratuvarın uluslararası akreditasyon standartlarına hazırlanması da geliştirilen ürünlerin güvenilirliğini uluslararası seviyeye taşıyacaktır.

Tıbbi cihaz alanında da ameliyathanelerden yoğun bakım ünitelerine uzanan somut üretim hedefleri dikkat çekiyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Sağlık Bakanı Memişoğlu tarafından yapılan açıklamalara göre:

• Tamamen öz kaynaklarla geliştirilen ve uluslararası üç ödüle sahip olan yerli kalp-akciğer makinesi ameliyatlarda kullanılmaya başlandı.
• Yerli solunum cihazları 45 ülkeye, otomatik şok cihazları ise ilgili açıklamalara göre 16 ila 18 ülkeye ihraç ediliyor.
• Önümüzdeki iki yılın sonunda en az yüzde 71 yerlilik oranına sahip olacak şekilde yılda 700 ultrason cihazının üretilmesi hedefleniyor.
• Yerli robotik cerrahi cihazının geliştirilmesi amacıyla en geç 2027 yılının başında TÜSEB aracılığıyla çağrıya çıkılması planlanıyor.
• Hücre ve gen tedavilerinde yerli CAR-T hücre tedavisi hastalara uygulanırken, beyin tümörü tedavisinde umut vadeden çalışmaların klinik araştırmalarının ülkemizde yürütülmesi amaçlanıyor.

Kamu desteğiyle üretilen bu tıbbi cihazların hastanelerde yaygınlaştırılması ve kamu alımlarının bir kaldıraç olarak kullanılması, sağlık hizmeti alan her bir vatandaşımızın en ileri teknolojiye kendi kamu hastanesinde sıra beklemeden ulaşabilmesini kolaylaştıracaktır.

Genç araştırmacılar ve geleceğe bakış

Sağlık alanındaki bağımsızlık yürüyüşü, yalnızca fabrikaların değil, yetişmiş insan kaynağının ve genç beyinlerin katkısıyla sürdürülebilir. Sağlık Bakanlığı'nın gençlerin yenilikçi fikirlerini ürüne dönüştürmek amacıyla kurduğu uretensaglik.gov.tr portalı ve TÜSEB bünyesindeki Genç TÜSEB yapılanması, sağlık ve tıp alanında eğitim gören gençlerimize kendi ülkelerinde katma değer üretme fırsatı sunuyor. Savunma sanayisinden sağlık teknolojilerine yapılan teknoloji transferlerinin TÜBİTAK programlarında öncelikli olarak değerlendirilecek olması da sektörler arası işbirliğini güçlendirecektir.

Değerlendirmeme göre, sağlıkta yerlileşme stratejisinin başarısı hastalarımızın ve hekimlerimizin günlük hayatına ne kadar dokunduğuyla ölçülecektir. Önümüzdeki süreçte, yerli kanser tanı kitlerinin sahaya iniş hızı, iki yıllık ultrason üretim takviminin gerçekleşme oranı ve biyoteknolojik ilaç desteklerinin eczane raflarına ne ölçüde yansıyacağı yakından izlenmelidir.