Savunmadan Ticarete Yeni Rota: Türkiye-Kanada Ortaklığının Perde Arkası

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Kanada Başbakanı Mark Carney'nin Ankara'daki görüşmesiyle iki ülke arasında Türkiye-Kanada Stratejik Ortaklığı resmen başlatıldı. Diplomatik ilişkilerin 83 yıllık geçmişine dayanan bu adım, savunma sanayisinden serbest ticarete, enerjiden yapay zekâya uzanan üç yıllık bir eylem planını devreye sokması bakımından ikili ilişkilerde belirleyici bir dönüm noktası niteliği taşıyor. İki NATO müttefiki arasındaki temaslar, hem ikili ekonomik potansiyeli harekete geçirmeyi hem de küresel belirsizliklerin arttığı bir süreçte kurumsal istişare kanallarını kalıcı hale getirmeyi amaçlıyor.

Savunma ve Güvenlikte Ortak Zemin Arayışı

Ankara'daki temasların en dikkat çekici boyutlarından birini savunma sanayisi ve güvenlik başlıkları oluşturdu. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı ile Kanada Dışişleri Bakanlığı arasında imzalanan Savunma Sektörü Ortaklıkları Mutabakat Zaptı, askeri iş birliğini ve ortak projeleri teşvik edecek kurumsal bir zemin sunuyor. Değerlendirmemize göre, iki NATO müttefiki arasında atılan bu imza, geçmiş dönemlerde savunma teçhizatı tedariki ve lisans süreçlerinde yaşanan aksaklıkların ardından ilişkilerin karşılıklı iş birliği esasıyla yeniden yapılandırılması anlamına gelebilir.

Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün'ün de görüşmelerde yer alması ve Türk savunma sanayisinin üretim ile ihracat kapasitesine dikkat çekmesi, hedeflenen ortaklığın somut sanayi projelerine evrilebileceğini gösteriyor. Bununla birlikte liderlerin Ukrayna, Güney Kafkasya, Orta Doğu ve Gazze'deki duruma ilişkin bölgesel istişareleri sıklaştırma kararı alması ve cezai konularda adli yardımlaşma süreçlerini gündeme getirmesi, güvenlik diyaloğunun yalnızca teknoloji ve teçhizat paylaşımıyla sınırlı kalmayacağını, diplomatik koordinasyonun da sürdürüleceğini ortaya koyuyor.

Ticaret Hacminde 10 Milyar Dolar Hedefi ve Üçüncü Pazarlar

Ekonomik ilişkiler ayağında iki ülke arasındaki ticaret dengesini ve yatırım derinliğini artırmaya odaklanan kapsamlı bir yol haritası çizildi. Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın aktardığı bilgilere göre, iki ülke arasında serbest ticaret anlaşması müzakerelerine kasım ayı sonunda Ankara'da başlanacak. İkili ticaret hacminde öncelikle 5 milyar dolarlık ara eşiğin geçilmesi, ardından ise 10 milyar dolarlık uzun vadeli bir seviyeye ulaşılması hedefleniyor. Bu hedefe ulaşılması sürecinde enerji, havacılık, savunma üretimi ve yapay zekâ gibi katma değeri yüksek sektörlerin öne çıkması bekleniyor.

İktisadi iş birliğinin yalnızca Türkiye ve Kanada pazarlarıyla sınırlı tutulmayıp üçüncü coğrafyalara taşınması da planlanıyor. Türk Eximbank ile Kanada'nın ihracat destek kuruluşu EDC arasında imzalanması kararlaştırılan mutabakat zaptı, şirketlerin Afrika, Orta Doğu ve Orta Asya pazarlarında ortak projeler geliştirmesine finansal destek sağlamayı amaçlıyor. Bu mekanizma, Türkiye'nin bölgedeki müteahhitlik ve lojistik tecrübesi ile Kanada'nın finansman ve mühendislik birikiminin bir araya gelebileceği tamamlayıcı bir iş modeli oluşturabilir.

Enerji, Kritik Mineraller ve Çok Boyutlu İş Birliği

Ziyaret kapsamında atılan bir diğer imza, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ile Kanada Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanı Tim Hodgson arasındaki Enerji Alanında İşbirliğine İlişkin Ortak Bildiri oldu. Bildiri kapsamında sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedariki, sivil nükleer teknoloji, yenilenebilir enerji, temiz teknolojiler ve sürdürülebilir madencilik öncelikli alanlar olarak saptandı. Kanada'nın artan LNG ihracat kapasitesi ve nükleer teknoloji altyapısının, Türkiye'nin enerji arz çeşitliliği ve nükleer enerji hedefleriyle örtüştüğü değerlendiriliyor.

Buna ilave olarak, sanayi ve teknoloji üretiminde hayati rol oynayan kritik minerallerin tedarik zincirlerinde ortak çalışmalar yürütülmesi kararlaştırıldı. İki ülke arasında ayrıca Türkiye-Kanada Hava Ulaştırma Anlaşması'nın onaylanması ve Kanada'nın Türkiye'nin 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da ev sahipliği yapacağı COP31 İklim Zirvesi sürecine destek vermesi taahhüt edildi. Öte yandan vatandaşları ilgilendiren seyahat kolaylıkları ve konsolosluk işlemleri konusunda araştırmalar yapılması kararlaştırılmış olsa da kamuoyuna yansıyan resmi açıklamalarda herhangi bir vize muafiyeti ya da vize serbestisi ilan edilmediği açıkça görülüyor.

Bundan Sonra İzlenecek Süreç ve Temas Takvimi

Liderler tarafından duyurulan üç yıllık eylem planının uygulamadaki başarısı, kurulması kararlaştırılan düzenli istişare kanallarının sürekliliğine bağlı olacak. Bu doğrultuda dışişleri bakanlıkları koordinasyonunda yıllık Türkiye-Kanada Stratejik Diyaloğu toplantıları gerçekleştirilecek, siyasi-askeri ve terörle mücadele istişareleri periyodik olarak devam edecek. Ticaret alanındaki adımların takibi içinse Türkiye-Kanada Ortak Ekonomik ve Ticaret Komitesi (JETCO) toplantısının 2027 yılının ilk yarısında düzenlenmesi hedefleniyor.

Önümüzdeki günlerde öncelikle kasım ayı sonunda Ankara'da başlayacak serbest ticaret anlaşması müzakerelerinin kapsamı ve ilerleyişi takip edilmelidir. Bunun yanı sıra savunma sanayisinde imzalanan mutabakatın somut üretim lisanslarına veya ortak sanayi projelerine ne hızla tahvil edileceği ile sivil nükleer ve LNG alanındaki niyet beyanlarının bağlayıcı ticari sözleşmelere dönüşme kapasitesi izlenecek temel başlıklar arasında yer alacaktır.