Sokaktaki Öfke ve 70 Bin Polis: Fransa'da Hayat Pahalılığı Dalgası Nereye Evriliyor?

Fransa'da hayat pahalılığı, alım gücündeki erime ve kamu hizmetlerindeki aksamalar nedeniyle yüz binlerce kişi yeniden sokaklara çıktı. Hükümetin bir önceki hafta sonu yaşanan şiddet ve yağma olaylarının tekrarını önlemek amacıyla ülke genelinde 70 bin güvenlik gücünü sahaya sürmesi, meselenin yalnızca dönemsel bir gösteri dalgası olmaktan çıkıp ciddi bir kamu düzeni ve yönetim sınavına dönüştüğünü gösteriyor.

Arka plan ve sokaktaki hareketlilik

Fransa'daki eylemler, artan yaşam maliyetleri ve kamu sektöründeki bütçe kısıntılarına duyulan tepkiyle besleniyor. Nitekim Paris'teki öğrenci kolektifleri ve sendikaların eylemleri, okullardaki öğretmen açığı ve bakımsız tesisler gibi somut altyapı şikayetleriyle başladı. Ancak kısa süre içinde geniş halk kitlelerini içine alan bir alım gücü protestosuna evrildi.

Geçtiğimiz hafta sonu Paris, Marsilya ve Lyon gibi büyük kentlerde barışçıl yürüyüşlerin kenarında kundaklama ve yağma olayları yaşanmış, Limoges kentinde belediye binası yakılarak kısmen yıkılmıştı. Hükümetin olayların kontrolünü kaybettiğini kabul etmesi, güvenlik protokollerinde eşi benzeri az görülen bir teyakkuza yol açtı. İçişleri Bakanlığı bu hafta sonu için 10 bin takviyeyle toplam 70 bin polisi görevlendirdi. Operasyonel hazırlığa terörle mücadele ve rehine kurtarma alanında uzman seçkin birlikler, zırhlı araçlar, su topları, atlı polisler, helikopterler ve dronlar dahil edildi.

Güvenlik önlemleri başkentin gündelik ve kültürel hayatını doğrudan etkiledi. Paris'te Louvre, Orsay Müzesi, Picasso Müzesi ve Grand Palais gibi önde gelen kültür kurumları kapılarını kapattı, Art Basel fuarı hafta sonu programını iptal etti, 20'den fazla metro istasyonunda seferler durduruldu ve esnaf vitrinlerini tahta panellerle korumaya aldı.

Rakamlarla tablo ve tarafların tutumları

Sokağa çıkan kitlelerin büyüklüğü konusunda resmi kurumlar ile göstericileri temsil eden yapılar arasında belirgin bir sayı farkı bulunuyor. İçişleri Bakanlığı'nın aktardığı verilere göre cumartesi günkü gösterilere ülke genelinde 410 bin kişi katıldı ve bu kitlenin 110 bini Paris'te yürüdü. Bu rakam, bir önceki haftanın 550 binlik katılımının gerisinde kaldı. Buna karşılık eylemleri organize eden sendika kanadı, Fransa genelinde 800 bin, başkentte ise 250 bin kişinin meydanlara indiğini duyurdu.

Gelişmeler karşısında tarafların pozisyonları da sertleşmiş durumda:

• Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve hükümet kanadı, yağma ve kamu binalarına saldırıları sert bir dille kınayarak cumhuriyeti hedef alan aşırı gruplarla müsamahasız mücadele edileceğini bildirdi. İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, sosyal medyada aşırı sol gruplarca şiddet çağrıları yapıldığını ve önleyici aramalarla çok sayıda suç aletinin toplandığını, günün ilk saatlerinde 135 kişinin gözaltına alındığını açıkladı. Adalet Bakanı Gérald Darmanin ise önceki hafta sonundan bu yana 217 kişinin tutuklandığını, bunların yarısının ilk kez suç işleyenler olduğunu belirtti.
• Sendikalar ve sol muhalefet, eylemlerin rotalarının kısıtlanmasını ve miting yasaklarını eleştiriyor. CFDT Genel Sekreteri Marylise Léon, hükümetin protestoları engelleme girişimini yetki aşımı olarak nitelendirirken, Jean-Luc Mélenchon'un liderliğindeki Boyun Eğmeyen Fransa (La France Insoumise) partisi yasakların gerilimi ve kaosu artıracağını savundu. Öğrenci örgütü UNEF ve 600 noktada eylem planlayan sarı yelekliler hareketinin Paris başvuruları reddedilse de gruplar sokakta olma kararlılığını sürdürdü.
• Aşırı sağ kanatta ise cumhurbaşkanlığı yarışının öne çıkan isimlerinden Marine Le Pen'in Orléans'ta kongre düzenlemesi, sol ve ırkçılık karşıtı grupların karşı tepkisiyle birleşerek siyasi kutuplaşmayı daha da görünür kıldı. Öte yandan Paris yakınlarındaki Trappes'ta bir kişinin öldüğü ve aralarında 12 yaşında bir çocuğun da bulunduğu dört kişinin yaralandığı silahlı saldırının polis tarafından ırk temelli motivasyon şüphesiyle incelenmesi, ülkedeki toplumsal tansiyonu artıran unsurlar arasında yer alıyor.

Dünyaya ve bölgeye olası etkileri

Fransa'daki hareketlilik kıta ölçeğinde münferit bir olay olarak kalmıyor. Benzer ekonomik sıkıntılar, yetersiz kamu hizmetleri, konut krizi ve bütçe kesintileri nedeniyle Avrupa'nın birçok başkentinde eş zamanlı eylem çağrıları yapılmış durumda. İtalya'da Milano, Roma ve Torino; İspanya'da Madrid ve Barselona; Avusturya'da Viyana; Portekiz'de Lizbon ve Porto; İrlanda'da Dublin ve Arnavutluk'ta Tiran bu dalganın hissedildiği merkezler arasında.

Değerlendirmemize göre, Fransa'daki krizin iki temel senaryo üzerinden gelişmesi muhtemeldir. Birinci senaryoda, güvenlik önlemlerinin sertleşmesi ve yargı süreçlerinin hızlandırılması sokaktaki şiddet eylemlerini sınırlandırabilir; ancak derinleşen alım gücü sorunu çözülmedikçe sendikal tabanın huzursuzluğu sürecek ve hükümetin kamu harcamalarını kısma planları meclis ve sokak arasında sıkışacaktır. İkinci senaryoda ise yasakların tabanda yarattığı tepki, protestoları daha denetimsiz ve parçalı yerel eylemlere dönüştürerek diğer Avrupa ülkelerindeki benzer hareketleri de tetikleyebilir.

Bundan sonra izlenecekler

Önümüzdeki günlerde Fransa'da hükümetin yasaklar karşısında açılan davalardan çıkacak yargı kararlarına nasıl yaklaşacağı, sendikalarla diyalog kanallarının açılıp açılmayacağı ve tutuklamaların toplumsal tepkiyi dindirip dindirmeyeceği takip edilecek. Kıta genelinde ise İtalya ve İspanya başta olmak üzere diğer Avrupa kentlerindeki gösterilerin katılım boyutları, hayat pahalılığı krizinin bölgesel bir siyasi kırılmaya dönüşüp dönüşmeyeceğini belirleyecek en önemli gösterge olacaktır.