ABD-İran gerilimi yeniden tırmanıyor: Yeni saldırı olasılığı ve tarafların açıklamaları

ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'daki bir atom tesisine yönelik olası yeni saldırıdan söz etmesi ve ABD'nin Arap Denizi'ne uçak gemisi ile savaş gemisi göndermesi, iki ülke arasındaki gerilimi yeniden artırdı. İran ordusu ve dışişleri bakanlığı, olası yeni bir savaşın öncekinden daha uzun sürebileceğini ve Trump'ın bu savaşın zamanını belirleyemeyeceğini bildirdi.

Neler biliniyor

Bild'in aktardığına göre Trump, İran'daki atom programının büyük ölçüde devre dışı bırakıldığını, geriye bir veya iki tesisin kaldığını ve bunların '10 dakikada' ele alınabileceğini söyledi. Hedef olarak İsfahan eyaletinde, Natanz yakınındaki bir dağ gösterildi. Bu dağ, Bild'in 'Pickaxe Mountain' adıyla anarken CNN Türk 'Kazma Dağı' olarak aktardı; altında bir atom kompleksinin bulunduğu varsayılıyor. İran hükümeti orada atom programı yürütüldüğünü reddediyor.

Bild'e göre ABD'nin Arap Denizi'nde üç uçak gemisi, 17 savaş gemisi ve 20.000'den fazla asker bulunuyor. Birliklerin başkanın emrinden sonra 96 saat içinde harekete geçebileceği belirtiliyor. Trump'ın ise acele etmediğini, savaşı sona erdirmeye yönelik görüşmelerin 'iyi' gittiğini ancak İranlıların 'pek güvenilir olmadığını' söylediği aktarıldı.

Kaynaklar ne diyor

Dışişleri Bakanı Marco Rubio, başkanın yeni saldırılar konusunda henüz karar vermediğini ve ABD'nin diplomatik çözüme açık olduğunu belirtti. Bu açıklama, Trump'ın sert üslubuyla birlikte değerlendirildiğinde iki farklı mesajın bir arada durduğunu gösteriyor.

İran tarafında Yüksek Lider Modschtaba Chamenei'nin cumartesi günü üst düzey komutanlara yaptığı konuşma öne çıktı. Bild'e göre Chamenei, her türlü tehdide anında ve coğrafi sınır tanımayan bir yanıt verilmesi gerektiğini söyledi. Ordu sözcüsü Mohammed Akraminia pazar günü devlet televizyonunda, olası yeni savaşın öncekinden daha uzun sürebileceğini ve Trump'ın savaşın zamanını ya da koşullarını belirleyemeyeceğini ifade etti. CNN Türk de aynı açıklamayı, sözcünün adını 'Ekreminiya' olarak yazarak aktardı.

Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise farklı bir çerçeve çizdi. Al Jazeera'ye verdiği röportajda, ABD ile şu an doğrudan bir görüşme planlanmadığını, Katar ve Pakistan'ın arabuluculuk yaptığını söyledi. Ayrıca yeni bir askerî çatışma ihtimalinin göz ardı edilmediğini, İran'ın savunma kapasitesinin güncellendiğini belirtti.

Arka plan

CNN Türk'ün aktardığına göre ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılar başlattı ve İran bölge genelinde misilleme saldırılarıyla karşılık verdi. Malzemelerde bu savaşın ateşkes ya da barış süreciyle hangi aşamada olduğu açıkça belirtilmiyor. Arakçi'nin açıklamalarında 'İslamabad Mutabakatı' sonrasında uygulanan yaptırımların kaldırılması ve ABD'nin bölgedeki askerî varlığının azaltılması gibi talepler de yer alıyor. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin önerinin süresinin Katar'ın başlangıçtaki 5 günlük önerisinden 2 güne indirildiği, Arakçi tarafından 31 Ekim tarihli röportajda açıklandı.

Ne anlama geliyor

Malzemelerden çıkan tablo, askerî yığınağın ve sert açıklamaların diplomatik temasların sürdüğü bir dönemde gerçekleştiğini gösteriyor. Bu durum, bir yandan müzakerelerin hızını etkileyebilir, diğer yandan ani bir çatışma riskini artırabilir. Bu bir değerlendirmedir; yeni bir saldırının gerçekleşip gerçekleşmeyeceği kaynaklarda kesin değildir. Hürmüz Boğazı'na ilişkin bir anlaşmazlık sürerse, deniz taşımacılığı ve enerji fiyatları üzerinde dolaylı etkiler görülebilir; ancak malzemelerde bu konuda somut bir piyasa verisi yer almıyor.

Bundan sonra ne olacak

Malzemelerde Trump'ın ara seçimlerden sonra karar verebileceği yönünde ABD basınındaki spekülasyonlar yer alıyor. Ancak bu bilgi resmî bir takvim değil. Vance'in İran'a gönderdiği mektubun akıbeti de henüz netleşmiş değil. Müzakerelerin doğrudan mı dolaylı mı yürüyeceği konusunda İran, şartlarının kabul edilmesi halinde karar vereceğini belirtti. Bu nedenle bir sonraki adımın ne olacağı şu an için belli değil.

Sıkça sorulan sorular

• Trump hangi hedeften söz etti? Bild ve CNN Türk, İsfahan eyaletinde Natanz yakınındaki bir dağı, altında atom kompleksi olduğu varsayılan yer olarak aktardı. Adı Bild'de 'Pickaxe Mountain', CNN Türk'te 'Kazma Dağı' olarak geçiyor.
• ABD'nin bölgedeki askerî gücü ne kadar? Bild'e göre üç uçak gemisi, 17 savaş gemisi ve 20.000'den fazla asker Arap Denizi'nde konuşlanmış durumda.
• İran'ın mektup iddiasına yanıtı ne? Erakçi, ABD'li yetkililerle görüşme planı olmadığını ve Vance'in mektubuna ilişkin iddiaların gerçeği yansıtmadığını belirtti.
• ABD tarafı ne dedi? Ekonomim, ABD tarafının bu iddialara ilişkin bir açıklamasının bulunmadığını kaydetti.