Maya ritüellerinde kullanılan civa göl ve cenotları kirletti

Auburn Üniversitesi araştırmacılarının Science Advances dergisinde yayımlanan çalışmasına göre, eski Maya uygarlığının tören ve süsleme amacıyla kullandığı civa, Yucatán'ın alçak arazisine yayılarak Klasik Dönem'de (M.S. 250-920) Cobá Gölü ve Xcach cenotunun ekosistemini etkiledi. Civa çoğunlukla sinnabar mineraliyle kullanılmıştı.

Araştırmacılar 2023'te her iki su kütlesinden tortu örnekleri aldı. Sonuçlara göre Cobá'da civa konsantrasyonu, olası olumsuz biyolojik etkilerin başladığı eşik değer olan PEC düzeyini yaklaşık iki üç yüzyıl boyunca aştı. Xcach'ta ise 'ciddi kirlilik' sınıfına giren SEL düzeyleri yüzyıllar boyunca aşıldı. Auburn Üniversitesi araştırmacısı ve çalışmanın birinci yazarı Matthew Waters, besin zincirinin temelini oluşturan bakterilerin, alglerin ve siyanobakterilerin azaldığını ya da yok olduğunu söyledi. Waters'a göre Cobá'da ostrakodlar ve gastropodlar, Xcach'ta ise ısırmayan sivrisinekler de etkilendi.

Waters, sonraki dönemlerde biriken yeni tortu tabakalarının civanın bir kısmını yalıtmış ya da gömmüş olabileceğini belirtti. Çalışma, civanın düşük konsantrasyonlarda bile insanlara ve ekosistemlere zarar verebilen ağır bir metal olduğunu; solunum, cilt teması ve kirli su ya da besinle vücuda girebildiğini hatırlatıyor.

Araştırma, insan kalıntılarında civa ölçümü yapmadığı ve Maya nüfusu üzerindeki etkilerini ortaya koymadığı için bu konuda kesin sonuç vermiyor. Yine de çalışma, civanın besin zincirinde bulunduğunu ve Cobá ile Xcach topluluklarına büyük olasılıkla ulaştığını öne sürüyor. Balık ve deniz ürünleri civayı güçlü biçimde biriktirdiğinden, bu toplulukların on yıllar ya da yüzyıllar boyunca kronik maruziyete uğramış olabileceği ifade ediliyor.

Yazarlar, bulguların arkeolog ve antropologların Maya topluluklarına ait kalıntı ve kanıtları yeniden yorumlamasında kullanılmasını bekliyor. Waters, 2020 tarihli bir çalışmanın Tikal yakınlarındaki rezervuarlarda civa saptadığını ve bölgedeki duvar resimlerinde obezite örneklerinin görüldüğünü; bunun civa zehirlenmesine işaret edebileceğini hatırlattı. Çalışmaya Yucatán Özerk Üniversitesi'nden Roger Manuel Medina-González da katıldı. Maya topluluklarının karşılaştığı çevresel baskılar arasında kuraklık, ormansızlaşma ve erozyon ile su miktarı ve kalitesindeki bozulma da yer alıyor.