Trump İsrail'e yardımı yıl sonunda kesiyor

ABD Başkanı Donald Trump, İsrail'e yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık güvenlik yardımının bu yıl sonundan itibaren durdurulacağını açıkladı. Trump, 3 Kasım'da Fox News'e yaptığı açıklamada bu kararı İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile daha önce varılan mutabakata dayandırdı. Kararın ardından İsrail'de hükümet çevreleri, güvenlik yetkilileri ve muhalefet tepki verdi.

Neler biliniyor

Trump, İsrail'in gelişmiş bir ülke olduğunu ve bu kaynağa ihtiyacı bulunmadığını söyledi. Ancak ciddi bir kriz anında Amerikan desteğinin değerlendirilebileceğini de ekledi. Kaynaklara göre kesinti yıl sonu itibarıyla başlayacak. Resmî tebligat henüz İsrail'e ulaşmadığı için kararın tam kapsamı ve uygulama takvimi henüz net değil.

İsrail basınına göre Maliye Bakanlığı kararı önceden bilmiyordu ve gelişme bakanlıkta şaşkınlıkla karşılandı. Yardımın kesilmesiyle Savunma Bakanlığının yıllık yaklaşık 12 milyar şekel, yani yaklaşık 4 milyar dolar kaybedeceği bildirildi. Bu açığın vergi mükelleflerinden karşılanacağı aktarıldı.

Arka plan

ABD'nin İsrail'e askeri ve ekonomik yardımı uzun yıllara dayanıyor. Dış İlişkiler Konseyi (CFR) Ekim 2025 tarihli raporunda, 1948'den bu yana yapılan ekonomik ve askeri yardımların enflasyon ayarlamasıyla 300 milyar doları aştığını belirtti. ABD Dışişleri Bakanlığının Nisan 2025 raporunda ise aynı dönemdeki ikili yardımların cari tutarı 130 milyar doların üzerinde verildi. İki rakam arasındaki fark, CFR'nin enflasyon düzeltmeli hesabı ile Dışişleri'nin net cari rakamlardan kaynaklanıyor.

Kesintinin ilgili olduğu mutabakat 2019-2028 yıllarını kapsıyor. Bu çerçevede ABD her yıl 3,3 milyar dolar Yabancı Askeri Finansman programından ve 500 milyon dolar ortak füze savunma programından olmak üzere toplam 3,8 milyar dolar veriyordu. Gazze Şeridi'ne yönelik saldırıların başladığı Ekim 2023'ten bu yana kabul edilen üç ayrı yasal düzenlemeyle İsrail'e en az 16,3 milyar dolarlık doğrudan askeri yardım yapıldı. Bunun 6,7 milyar doları füze savunma sistemlerine ayrıldı. ABD Dışişleri verilerine göre iki ülke arasında yürürlükte 751 aktif savunma tedarik dosyası bulunuyor ve bunların toplam değeri 39,2 milyar dolar.

Öte yandan siyasi tablo da değişti. ABD'de ara seçimde Demokratlar Senato ve Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğu kazandı. Al Jazeera, sonucun kısmen ABD'nin İran'a yönelik savaşına duyulan hoşnutsuzluktan etkilendiğini aktardı. Trump'ın İsrail seçiminde Netanyahu'yu desteklediği, ancak seçimden sonra yardımın durdurulacağını söylediği belirtildi. Al Jazeera'ya göre Trump bunu, Demokratlar için bir 'kötü tartışma konusunu' ortadan kaldırmak olarak gerekçelendirdi.

Kaynaklar ne diyor

Netanyahu, ABD'deki siyasi değişime dikkat çekerek 'Buna alışın, bu yardımlar artık sürmeyecek' dedi ve sorunun İsrail'de değil Amerika'nın değişmesinde olduğunu söyledi. İsrailli bir üst düzey güvenlik yetkilisi, KAN'a açıklamanın beklenmediğini, Amerikalılarla sürekli diyalog halinde olduklarını ve kararın askeri ve finansal sonuçlarını inceleyeceklerini belirtti.

Muhalefet lideri Yair Golan, kararın İsrail'in güvenliği ve yaşam kalitesi için ağır bir darbe olduğunu söyledi. Golan, güvenlik bütçesinin tamamen halkın sırtına yükleneceğini savundu. Al Jazeera'ya göre Golan, Netanyahu'nun hem Demokratlar hem Cumhuriyetçiler arasında 'zehirli' hale geldiğini ve iktidarda kalması halinde İsrail'in uluslararası yaptırım ve yalıtılma riskiyle karşılaşacağını söyledi. Yair Lapid ise ABD sonuçlarının İsrail'in Netanyahu'nun görevde kalmasını kaldıramayacağını gösterdiğini belirtti. Gadi Eisenkot, seçilmesi halinde iki partili ilişkilerin yeniden kurulacağını açıkladı.

İsrail'in lobi grubu AIPAC, seçim sonrası yaptığı açıklamada desteklediği 234 adayın kazandığını duyurdu. Netanyahu, Al Jazeera'nın haberine göre muhalefetin eleştirilerine henüz yanıt vermedi.

Ne anlama geliyor

Açıklanan kesinti yaklaşık 4 milyar dolarlık yıllık bir kaynağı kapsıyor. Bu, mutabakattaki 3,8 milyar dolarlık tutardan biraz farklı bir rakam ve kaynaklar arasında bu fark ayrıca açıklanmadı. Güvenlik ve ekonomi çevrelerinde Trump'ın asıl amacının 2028'e kadar geçerli ikili güvenlik anlaşmasını tamamen feshetmek olduğu ileri sürüldü. Bu iddia henüz resmî olarak doğrulanmış değil. Ekonomik etki açısından, Savunma Bakanlığı bütçesindeki açığın vergilerle kapatılması ihtimali değerlendirme olarak öne çıkıyor; resmî bir bütçe kararı henüz açıklanmadı.

Bundan sonra ne olacak

İsrail tarafı resmî tebligatın ardından kararın etkilerini inceleyeceğini belirtti. Trump'ın açıklamasının kesin uygulama adımları, yani hangi düzenlemeyle ve hangi tarihte yürürlüğe gireceği, kaynaklarda henüz belirtilmedi.

Sıkça sorulan sorular

• Kesinti ne zaman başlıyor? Kaynaklara göre bu yılın sonundan itibaren, ancak resmî tebligat henüz ulaşmadı.
• Hangi tutar kesiliyor? Yıllık yaklaşık 4 milyar dolar güvenlik yardımı.
• Kesinti anlaşmayı tamamen sona erdirir mi? Bazı çevreler öyle bekliyor, ancak bu henüz doğrulanmış değil.
• Kimler etkileniyor? Kaynaklara göre İsrail Savunma Bakanlığı bütçesi ve dolaylı olarak vergi mükellefleri.