AB-Kanada zirvesinde 'ortak üyelik' ifadesi tartışması

AB ile Kanada arasında 29-30 Ekim 2026'da Montreal'de yapılması planlanan zirvenin ortak açıklamasında, Kanada'ya 'ortak üyelik' statüsü verilmesine ilişkin ifade tartışma konusu oldu. Avrupa Birliği üyesi ülkelerin büyükelçileri 26 Ekim'deki (pazartesi) görüşmede bu ibare üzerinde uzlaşamadı. Ekonomim'in aktardığına göre, aralarında Almanya'nın da bulunduğu en az dört ülke, belirlenen süre dolmadan taslağa itiraz etti.

Tartışmanın kaynağı, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in geçen ay Strazburg'daki Birliğin Durumu konuşmasında Kanada Başbakanı Mark Carney'ye bu statüyü önermesi oldu. The Guardian'ın incelediği taslağa göre ise ortak açıklamada 'ortak üyelik' yerine, Kanada'nın AB ile tam üyelik dışında 'giderek daha yakın bir ilişki' içinde olmasının kavramının 2027 AB-Kanada zirvesine kadar tanımlanması öngörülüyor.

Neler biliniyor

Üç kaynağın ortak noktası, öneriye yönelik itirazın zirveden hemen önce ve üye ülkeler arasında ortaya çıktığıdır. Ekonomim, Almanya öncülüğündeki itirazların ibarenin metinden tamamen çıkarılmasını savunduğunu yazıyor. The Guardian ise Almanya'nın daha yumuşak bir ifade, yani 'giderek daha yakın bir ilişki' formülünü önerdiğini aktarıyor. Guardian'a göre İtalya ise Komisyon'un önerdiği 'ortak üyelik' ibaresinin korunmasını dile getirmiş, tanımın sonradan üye ülkelerce belirlenmesini savunmuş.

Bir diplomatın Guardian'a yaptığı açıklamada, ortak üyelik konusunda başkentlere danışılmadığı ve birçok üye ülkenin, Almanya dahil, memnun olmadığı ifade ediliyor. Büyükelçiler ise Komisyon Başkanı'nı zor durumda bırakmadan bu teklifin geri çekilmesi için diplomatik bir yol arayacaklarını belirtti.

Arka plan

AB, Hırvatistan'ın 2013'te katılımından bu yana yeni bir tam üyelik vermedi. Guardian'a göre 'ortak üyelik' kavramı, Ukrayna gibi bazı ülkeler için daha önce gündeme gelmiş ve reddedilmişti. Almanya, bu statünün Ukrayna ya da Karadağ gibi aday ülkeler için geçici bir adım olarak düşünülebileceğini, ancak mevcut AB antlaşmalarında resmi bir dayanağı bulunmadığını savunuyor.

Kanada ile ilişkiler, Kanada'nın ABD ile yaşadığı ticari anlaşmazlıklar bağlamında da önem taşıyor. Guardian, Carney'nin dünyanın farklı yerlerinde yeni ticaret ortakları aradığını ve Kanadalı bir bankanın, Avrupa ile ekonomik bağların derinleşmesinin Kanada için 'anlamlı' bir kazanç sağlayabileceğini belirten bir rapor yayımladığını aktarıyor. Raporda, savunma, enerji, kritik mineraller ve dijital pazarlar gibi alanlarda engeller kaldırılırsa ek ticaretin on milyarlarca dolara ulaşabileceği tahmin ediliyor. Bu bir değerlendirme olup kesin bir sonuç değildir.

Kaynaklar ne diyor

Carney, Guardian'a göre salı günü gazetecilere, zirvenin resmi görüşmelerin başlangıcı olduğunu ve bunların bir yıl daha süreceğini söyledi. Carney, isimlendirmenin önemli olmadığını, asıl belirleyici olanın Kanadalılar için yaratacağı farkın olduğunu belirtti. Ayrıca Kanada'nın AB'ye tam üye olma niyetinin bulunmadığını ifade etti.

Guardian, ABD Başkanı Donald Trump'ın önceki açıklamasına da yer veriyor. Trump, AB'nin Kanada'yı ortak üye yapma önerisini 'gülünç' olarak nitelendirmiş ve bunu 'düşmanca bir hareket' olarak görürse ABD'nin Avrupa ile birçok konuda ticareti durdurabileceğini söylemişti.

Ne anlama geliyor

Konunun pratik sonuçları henüz netleşmiş değil. Diplomatlar, 'ortak üyelik' statüsünün tanımlanmadığını ve Kanada'nın Avrupa Konseyi ya da yasama organlarına nasıl katılabileceği gibi soruların açık olduğunu belirtiyor. Bu nedenle, metindeki ifadenin yumuşatılması, AB'nin Kanada ile ilişkisinin kurumsal çerçevesinin ileride nasıl şekilleneceğine dair belirsizliği sürdürüyor gibi görünüyor. Bu bir değerlendirmedir; metnin son hali zirvede açıklanacak.

Bundan sonra ne olacak

AB büyükelçileri, zirve öncesinde yeni bir toplantıda ibareyi yeniden ele alacak. Guardian'ın incelediği taslak, zirve sonunda yayımlanacak metnin bu yumuşatılmış hali içerdiğini gösteriyor. Ancak taslağın son onaylanmış hali henüz kamuoyuna açıklanmadı.

Sıkça sorulan sorular

• Zirve ne zaman ve nerede yapılacak? Malzemeye göre zirve 29-30 Ekim 2026'da Montreal'de planlanıyor.
• Kanada'ya 'ortak üyelik' statüsü verildi mi? Hayır, taslaklarda bu statüye ilişkin bir çalışma programı açıklanmadı; ibarenin yerine daha yumuşak bir ifade öneriliyor.
• Kanada AB'ye tam üye olmak istiyor mu? Carney, Kanada'nın AB'ye tam üye olma niyetinin bulunmadığını belirtti.
• Tanımın ne zaman netleşmesi bekleniyor? Taslağa göre kavramın 2027 AB-Kanada zirvesine kadar tanımlanması üzerinde çalışılacak.