Doğu Akdeniz'de NAVTEX gerilimi: Ankara'nın karşı yanıtı

Yunanistan ve GKRY'nin Doğu Akdeniz'deki kablo projeleri için yayımladığı NAVTEX duyurularına Ankara karşı NAVTEX ile yanıt verdi. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, Fransız Nexans firmasının araştırma gemisi "Abeille Marengo" için yapılan bildirimin bir kısmının Türkiye'nin Birleşmiş Milletler'e 18 Mart 2020'de bildirdiği kıta sahanlığı içinde kaldığını belirtti. Bakanlığa göre bu kısım için Türkiye'den alınması gereken muvafakat süreci henüz tamamlanmadı.

Hürriyet ve DHA'nın haberine göre Dışişleri, geminin izinsiz kablo döşemeyi amaçlayan bir faaliyet planladığını ve Yunanistan ile GKRY'nin bu amaçla yayımladığı yetkisiz seyir ikaz duyurularını iptal ettiğini açıkladı. CNN Türk ve Milliyet ise Ankara'nın karşı NAVTEX'inde, faaliyetlere Türk makamlarının muvafakatinin bulunmadığı ve Türk deniz yetki alanlarındaki tüm araştırmaların Türk makamlarıyla koordine edilmesi gerektiği yazıldığını aktardı.

Neler biliniyor

Gemi, GSI (Great Sea Interconnector) adıyla bilinen Girit-GKRY elektrik bağlantısı projesinde çalışacak. Bildirime göre gemi 6 Mart 2027'ye kadar ilgili bölgede çalışma yapabilecek. Gemi 27 Ekim'den beri Girit'te demirli bekliyordu. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, izin sürecinin yetkili Yunan makamlarınca tamamlandığını, Deniz Araştırma İzinleri Verme Komitesi'nin olumlu görüşünün ardından izin kararının yayımlandığını ve NAVTEX'in derhal yayımlandığını açıkladı. Gemi, GKRY'nin güneyinde seyrine devam etti.

Ayrıca Yunanistan ve GKRY, Suudi Arabistan'dan Avrupa'ya su altı optik bağ kurulmasını hedefleyen EMC projesi kapsamında da NAVTEX yayımladı. Yunanistan 11 Kasım'a, GKRY 15 Kasım'a kadar süre öngördü. Türkiye bu projeye itirazı olmadığını, ancak Doğu Akdeniz'deki Türk kıta sahanlığına dair kararların kendisine ait olduğunu belirtti. Ankara ayrıca GKRY'nin NAVTEX duyurusunda "Kıbrıs" adını kullanmasına karşı çıktı.

Arka plan

Benzer bir girişim Temmuz 2024'te Çoban Adası (Kasos) civarında yaşanmış, iki ülke sert biçimde karşı karşıya gelmişti. O dönemde İtalyan bayraklı bir gemi Türk kıta sahanlığına girmek isteyince Ankara bölgeye savaş gemileri ve SİHA'lar göndermişti. CNN Türk'e göre bu kez arka plandaki hava daha itidalli.

Kathimerini gazetesi, bir Türk diplomatik kaynağına dayanarak Fransız tarafının Türkiye ile temas halinde olduğunu ve bir NAVTEX daha beklendiğini yazdı. Milliyet, Ankara'nın sahadaki izin meselesini diplomatik girişimlerle gündeme getireceğini değerlendiriyor. Avrupa Komisyonu'nun 4 Kasım'da yayımladığı yıllık raporda Doğu Akdeniz'deki Türk tezlerine karşı çıktığı, Yunanistan, GKRY ve İsrail'in Atina'daki savunma zirvesinde Türkiye-Libya Deniz Yetki Alanları Mutabakatı'na karşı ortak tutum aldığı aktarıldı.

Kaynaklar ne diyor

Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, geminin faaliyetinin kıta sahanlığı sınırları içinde kalan kısmı için "uluslararası deniz hukukunun yerleşik hükümleri uyarınca" muvafakat alınması gerektiği vurgulandı ve bölgede iş birliği, diyalog ve eş güdüm esasına dayalı yaklaşımın sürdürüleceği belirtildi. Yunanistan ise izin sürecinin tamamlandığını savunuyor. Milliyet'e göre Atina izin alınmasına karşı çıkarken Türk tarafının "bilgilendirilmesini" kabul ettiğini belirtiliyor; bu bilginin resmî bir Yunan açıklamasına dayanıp dayanmadığı malzemede net değil.

Ne anlama geliyor

Anlaşmazlığın özü, kıta sahanlığı üzerindeki yetkinin kimde olduğu. Türkiye, Birleşmiş Milletler'e bildirdiği sınırlar içinde kalan alanlarda izin sürecine dahil olunmasını talep ediyor; Yunanistan ve GKRY ise projeleri kendi yetki alanlarında ilerletiyor. Kablo projelerinin takvimi sıkı olduğundan, sahada yeni bir karşılaşma riski ve diplomatik temas ihtiyacı birlikte gündemde. Bu değerlendirme, malzemedeki açıklamalara dayanmaktadır; kesin bir sonuç öngörüsü değildir.

Bundan sonra ne olacak

Kathimerini'nin aktardığına göre Fransız tarafla Türkiye arasında temas sürüyor ve bir NAVTEX daha bekleniyor. Ankara'nın izin meselesini diplomatik kanallarla gündeme getireceği değerlendiriliyor. Henüz belli olmayan konular: gemi çalışmalarına ne zaman başlayacağı ve Türkiye ile Fransa arasındaki temasın sonucu.

Sıkça sorulan sorular

• Hangi alan kapsamda? Gemi, Türkiye'nin BM'ye bildirdiği kıta sahanlığı içinde kalan bir bölgede çalışacak; Dışişleri muvafakat alınması gereken kısmın bu alan olduğunu belirtti.
• Gemi çalışmasına izin verildi mi? Yunanistan izin sürecinin tamamlandığını açıkladı; Türkiye ise kıta sahanlığı içindeki kısım için muvafakat sürecinin tamamlanmadığını bildirdi.
• Çalışma süresi ne kadar? Bildirime göre gemi 6 Mart 2027'ye kadar çalışma yapabilecek.
• Ankara ne yaptı? Karşı NAVTEX yayımlayarak Türk makamlarının muvafakatinin bulunmadığını bildirdi ve GKRY'nin "Kıbrıs" adı kullanımına itiraz etti.