Duran: Algoritmalar insan odaklı ve denetlenebilir olmalı

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, 7 Kasım 2026'da TRT World Forum 2026'nın ikinci gününde düzenlenen 'Algoritmik Çağda Kontrol Kimde? Şirketler, Devletler, Vatandaşlar' oturumunun açılışında konuştu. Duran, algoritmaların karar mekanizmalarının merkezine yerleştiğini ve dijital dünyanın yalnızca teknoloji şirketlerine ya da devletlere bırakılamayacağını söyledi.

Duran, geçmişte haberlerin yayımlanmasında editörlerin belirleyici olduğunu, bugün bu rolün giderek algoritmalara geçtiğini belirtti. Bir gazetecinin haftalar süren doğrulama çalışmasının, haberin kaç kişiye ulaşacağına algoritmaların karar vermesine bağlı olduğunu ifade etti. Platformların bu ilgiden kazandığını, haber merkezlerinin ise finansal zorluk çektiğini söyledi; çatışma bölgelerinden bildiren muhabirlerin ve editörlerin parasını kimin ödeyeceğini sordu. Gazeteciliğin yalnızca görünürlükle ayakta kalamayacağını, bağımsızlığa, finansal desteğe ve güçlü meslek ilkelerine ihtiyaç duyduğunu vurguladı.

Duran, genç nesillerin tarihlerini ve kültürel miraslarını giderek dijital platformlardan öğrendiğini, hangi bilgilerin öne çıkarılacağına algoritmaların karar verdiğini belirtti. Teknoloji şirketlerinin kullanıcıların seçim özgürlüğüne işaret ettiğini, ancak algoritmaların ekranda neyin görüneceğine önceden karar verdiğini söyledi. Teknoloji şirketlerinin büyük miktarda veriyi kontrol ettiğini ve ülke sınırlarını aşan bir güce sahip olduğunu belirtti. Türkiye açısından konunun dijital egemenlik meselesi olduğunu ifade etti.

Duran, dijital dünyanın geleceği için hesap verebilirlik, algoritmik dağıtımda adalet ve çoğulculuk olmak üzere üç temel ilke sıraladı. Hesap verebilirlik kapsamında algoritmaların şeffaflığını ve kullanıcıların içeriklerinin neden kısıtlandığını öğrenip kararlara itiraz edebilmesini istedi. Algoritmik adalet ilkesiyle bazı içeriklerin milyonlara ulaşırken bazılarının neredeyse hiç görünmediği bir düzeni kabul edilemez bulduğunu belirtti. Çoğulculuk ilkesinde ise tek bir ülke, kültür ya da şirketin dijital alana hâkim olmaması gerektiğini söyledi.

Duran, TRT ve Anadolu Ajansı'nın farklı dillerdeki habercilik faaliyetlerine değinerek bu kurumların dezenformasyonla mücadeleye katkı sağladığını belirtti. Gazze'de görev yapan gazetecilerden Anadolu Ajansı serbest kameramanı Montaser Al-Sawaf'ın İsrail'in hava saldırısında hayatını kaybettiğini, TRT Arabi kameramanı Sami Şehade'nin ağır yaralanarak sağ bacağını kaybettiğini hatırlattı. Gazze'den paylaşılan haber ve görüntülerin dijital platformlarda kaldırıldığını, kısıtlandığını ya da hassas içerik olarak etiketlendiğini ifade etti.

Konuşmasının sonunda Duran, algoritmalar üzerindeki kontrolün insanlarda kalması gerektiğini söyledi: 'Yönümüzü algoritmalara teslim etmek yerine, algoritmalara insani ve etik bir yön vermeliyiz.'