İthalatta İstisnai Kıymet ve Tamamlayıcı Beyan Uygulamasının Esasları

İthalat işlemlerinde gümrük kıymetine veya katma değer vergisi matrahına dahil edilmesi gereken ancak tescil anında kesinleşmeyen unsurlar için Gümrük Yönetmeliği'nin 53'üncü maddesi kapsamında istisnai kıymetle beyan usulü uygulanmaktadır. Bu yöntem sayesinde mükellefler, mevcut belgelerdeki tutarlar üzerinden ilk vergilemeyi yaptırarak mallarını çekebilmekte, kesin kıymet unsurları netleştiğinde ise tamamlayıcı beyanda bulunmaktadır.

İstisnai kıymetle beyan uygulaması; konsinye teslim edilen çabuk bozulabilir eşyalar, fiyatı sözleşme gereği ithalattan sonra belirlenecek mallar, boru hatları ve elektrik telleriyle taşınan sürekli akış halindeki unsurlar ile deniz yoluyla getirilen sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatında geçerli sayılmaktadır. Bu kapsamdaki işlemlerde ilk vergi tahakkuku gümrük idaresine sunulan mevcut tevsik edici belgeler üzerinden gerçekleştirilmektedir.

İthal eşyasının gümrük kıymetine veya KDV matrahına dahil edilmesi gereken fakat tescil anında bilinmesi mümkün olmayan unsurlar için tamamlama süresi açıkça hükme bağlanmıştır. Yükümlülerin, söz konusu kıymet veya matrah unsurunun öğrenildiği ayı takip eden ayın 26'ncı günü akşamına kadar ilgili gümrük müdürlüğüne tamamlayıcı beyanda bulunmaları ve doğan vergileri de aynı süre içinde ödemeleri gerekmektedir.

Tamamlayıcı beyana isabet eden ithalat vergileri bakımından zamanaşımı süresi, ilk beyannamenin değil, tamamlayıcı beyanın verildiği tarihten itibaren başlamaktadır. Nihai kıymetin ilk beyandan yüksek çıkması durumunda ek tahakkuk yapılmakta; kıymetin daha düşük gerçekleştiğinin tevsik edilmesi halinde ise Gümrük Kanunu'nun 211'inci maddesi kapsamında vergi iadesi süreçleri işletilmektedir.

İthalat sonrasında yurt dışına aktarılan royalty ve lisans bedelleri de bu beyan rejimine tabidir. Gayrimaddi hak bedelleri üzerinden Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları ve Kurumlar Vergisi Kanunu uyarınca stopaj kesintisi yapılması, tutarın net ödenmesi halinde brütleştirilerek vergilendirilmesi ve brüt tutar üzerinden gümrük idaresine tamamlayıcı beyan verilerek ithalat KDV'sinin yatırılması zorunludur.

İstisnai kıymete ilişkin tamamlayıcı beyanların süresinde verilmemesi durumunda, eşyanın serbest dolaşıma giriş tescil tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanun kapsamında gecikme faizi hesaplanmakta ve Gümrük Kanunu'nun 241'inci maddesi uyarınca usulsüzlük cezası kesilmektedir. Ancak eksikliğin idarece tespitinden önce yükümlü tarafından kendiliğinden beyan edilmesi halinde Kanun'un 234'üncü maddesi uyarınca cezalar yüzde 10 nispetinde uygulanmaktadır.