OECD Ülkelerinde Vergi Gelirleri Kaynakları ve Türkiye'nin Vergi Yapısı

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi ülkelerde hükümetlerin vergi gelirlerini hangi kaynaklardan topladığını ortaya koyan güncel veriler yayımlandı. Gelişmiş ekonomilerin kamu finansmanında gelir vergisi, kurumlar vergisi, sosyal güvenlik primleri, tüketim ve mülkiyet vergileri arasındaki dağılımı inceleyen çalışma, ülkelerin vergi politikası tercihlerini ve vergi kompozisyonunun ekonomik etkilerini somut verilerle ortaya koyuyor.

Rapora göre 38 OECD ülkesi genelinde kamu gelirlerinde en yüksek ağırlığı ortalama yüzde 31,1 ile tüketim vergileri oluşturuyor. Tüketim vergilerini yüzde 25,5 ile sosyal güvenlik katkıları ve yüzde 23,7 ile bireysel gelir vergileri izliyor. Şirket kazançları üzerinden alınan kurumlar vergisinin toplam vergi gelirleri içerisindeki ortalama payı yüzde 11,9 seviyesinde kalırken, mülkiyet vergileri yüzde 5,1 ile en düşük paya sahip kalem olarak sıralanıyor. Zaman içerisindeki eğilimler incelendiğinde, 1990 yılından bu yana OECD ortalamasında sosyal güvenlik primlerinin payının 2,2 puan arttığı, bireysel gelir vergilerinin payının ise 6,2 puan gerilediği belirtiliyor.

Türkiye'nin vergi gelirleri dağılımı incelendiğinde, tüketim vergilerine olan yüksek bağımlılık öne çıkıyor. Verilere göre Türkiye'de toplam vergi gelirlerinin yüzde 45,6'sı Katma Değer Vergisi ve Özel Tüketim Vergisi gibi tüketim vergilerinden karşılanıyor. Sosyal güvenlik primleri yüzde 26,5 ile ikinci büyük kaynak olurken, kurumlar vergisinin toplam gelirler içindeki payı yüzde 12,8 ve bireysel gelir vergisinin payı yüzde 11,3 olarak gerçekleşti. Gayrimenkul ve varlıklar üzerinden alınan mülkiyet vergilerinin payı yüzde 3,0 düzeyinde kalırken, diğer vergilerin payı ise yüzde 0,9 olarak kaydedildi.

OECD ülkeleri arasında vergi gelirlerinin kaynakları bakımından belirgin yapısal farklılıklar göze çarpıyor. Bireysel gelir vergisine en çok dayanan ülke yüzde 57,1 ile Danimarka olurken, Avustralya'da bu oran yüzde 40,4 ve Amerika Birleşik Devletleri'nde yüzde 39,9 seviyesinde bulunuyor. Kurumlar vergisinin bütçedeki ağırlığında ise Kolombiya yüzde 32,3, Norveç yüzde 28,3 ve Şili yüzde 25,3 ile ilk sıralarda yer alıyor.

Sosyal güvenlik primlerinde Çekya yüzde 45,2 ve Slovenya yüzde 42,9 ile en yüksek oranlara sahipken; Danimarka'da bu oran yüzde 0,2, Avustralya ve Yeni Zelanda'da ise yüzde 0,0 düzeyinde kalıyor. Tüketim vergilerinde ise Şili yüzde 54,2 ile ilk sırada yer alırken, Şili'yi yüzde 45,7 ile Macaristan ve yüzde 45,6 ile Türkiye takip ediyor.

Öte yandan OECD bünyesinde Katma Değer Vergisi (KDV) uygulamayan tek ülke konumundaki Amerika Birleşik Devletleri, federal ve yerel satış vergileriyle tüketim üzerinden yalnızca yüzde 16,8 oranında vergi geliri elde ederek OECD ortalamasının belirgin biçimde altında kaldı. Analizde, ekonomik kararları ve yatırımları doğrudan etkileyen gelir vergileri yerine, tüketim ve mülkiyet vergilerinin tercih edilmesinin ekonomik verimlilik ve sürdürülebilir kamu maliyesi açısından önem taşıdığı ifade edildi.