Umman Körfezi'nde gerilim: ABD gemiyi etkisiz hale getirdi

İran'a yönelik ABD deniz ablukası sürerken, Umman Körfezi'nde bir ticari geminin etkisiz hale getirilmesi ve Hürmüz Boğazı çevresindeki patlama haberleri aynı gün gündeme geldi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), bir ticari geminin ablukayı ihlal ettiği gerekçesiyle vurulduğunu açıkladı. İran tarafında ise Keşm Adası ve Cask'ta patlama sesleri duyulduğu bildirildi. Olaylar arasında doğrudan bir bağ olup olmadığı açıklanmış değil.

Neler biliniyor

CENTCOM'un açıklamasına göre gemi, mürettebata yapılan uyarıdan sonra bir ABD uçağının kullandığı hassas mühimmatla arka bölümünden vuruldu. Komutanlığa göre geminin ablukayı birden fazla kez ihlal etmeye çalıştığı ve bir İran limanına uğradıktan sonra bölgesel sulardan ayrılmaya hazırlandığı öne sürüldü. Anadolu Ajansı'nın aktardığı bu açıklamada geminin kimliği ve olayla ilgili can kaybı bilgisi yer almadı. ABC News ise geminin St Kitts bayraklı olduğunu aktardı; Habertürk'ün haberindeki UKMTO raporunda ise olayın Birleşik Arap Emirlikleri'nin Hor Fakkan kentinin yaklaşık 18 deniz mili doğusunda, bir dökme yük gemisi ile askeri güçler arasında yaşandığı belirtildi. Gemi tipi ve bayrak bilgisi kaynaklar arasında farklı yansıdı.

CENTCOM ayrıca temmuz ayından bu yana 147 ticari geminin rotasının değiştirildiğini, 5 ticari geminin ise etkisiz hale getirildiğini bildirdi. ABC News'in aktardığına göre CENTCOM, uçağın geminin arka kısmına ateş ettiğini ve geminin ablukayı ihlal etmeye çalıştığı için devre dışı bırakıldığını söyledi.

Hürmüz Boğazı'nda ise tablo daha karmaşık. İran devlet medyası, cumartesi akşamı Keşm Adası'nda iki patlama, Cask limanında ise birkaç patlama duyulduğunu bildirdi. İran resmî haber ajansı IRNA, Keşm'in iç kesimleri ve doğusundan iki patlama sesi geldiğini; Fars Haber Ajansı ise Hürmüzgan Eyaleti'ndeki Cask kentinde patlama sesi işitildiğini aktardı. Yarı resmî Tesnim Haber Ajansı, isimsiz bir İranlı yetkiliye dayanarak adaya saldırı yapılmadığını ve patlamaların Hürmüz Boğazı ile bağlantılı olduğunu bildirdi. Patlamaların nedeni henüz açıklanmadı; İran askerî faaliyetleriyle bağlantılı olabileceği belirtiliyor.

İran ordusu ise pazar günü iki tankerin "yetkisiz rota" olarak tanımladığı güzergâhtan geçmeye çalışırken mayına çarparak yandığını açıkladı.

Arka plan

ABD ile İran arasındaki gerilim, yaklaşık sekiz aydır süren savaşın bir parçası olarak okunuyor. ABC News'in aktardığına göre ABD bu bölgeye birkaç gün önce saldırı düzenlemişti; İran yetkilileri bu saldırıları doğrulamadı. Trump ise cuma günü ABD ordusunun İran'ın bir hava savunma sistemini hedef alan yeni sınırlı saldırılar düzenlediğini, bunları "küçük" olarak nitelediğini söyledi.

ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım'da yapılan ara seçimlerden sonra İran'a yeni bir saldırı dalgası başlatmayı düşündüğünü haftalardır dile getiriyor. Aynı gün Katar Emiri ile görüşen Trump, gerilimi azaltma ve Katar'ın arabuluculuğunu konuştu. Associated Press'in haberine göre İran, Katar'ın nükleer programa ilişkin farkları gidermeye yönelik önerilerini inceliyor. İranlı yetkililer ise ABD ile nükleer konularda görüşmeye bazı koşullar yerine getirilmeden hazır olmadıklarını söylüyor.

İran Devrim Muhafızları da balistik füzelerin menzilini sınırlayan 2 bin kilometrelik kendi koyduğu sınırı kaldırdığını açıkladı. İran'ın bu menzilde füzesi bilinmiyor; ABD yetkilileri ise İran'ın uzay programındaki teknolojinin kıtalararası füze yapımında kullanılabileceğini belirtiyor.

Kaynaklar ne diyor

CENTCOM, ablukanın sıkı biçimde sürdüğünü ve ihlal girişimlerine karşı sert adım atıldığını savunuyor. İran tarafı ise patlamalara ilişkin resmî bir açıklama yapmadı; Tesnim'in kaynağı ise isimsiz kaldı. Trump, saldırıların yeni bir savaş dalgasına dönüşüp dönüşmeyeceğine dair kesin bir karar açıklamadı.

Ne anlama geliyor

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin önemli bir geçiş noktası. Bu nedenle bölgede tanker ve kargo gemilerinin rotasının değişmesi, nakliye sigortası ve taşıma maliyetleri üzerinde baskı yaratabilir; bu etki, enerji fiyatları yoluyla ülke ekonomilerine ve tüketiciye yansıyabilir. Bu bir değerlendirmedir; kesin bir sonuç değildir. Bölgede ticari gemilerin güvenli geçişi, gerilimin seyrine bağlı olacak.

Bundan sonra ne olacak

Henüz belli değil. Katar'ın arabuluculuğundaki önerilerin müzakereye dönüşüp dönüşmeyeceği, İran'ın koşullarının karşılanıp karşılanmayacağı açık değil. Trump'ın ara seçimlerden sonra yeni bir saldırı dalgası başlatıp başlatmayacağı da belirsiz.

Sıkça sorulan sorular

• Ablukadan kimler etkileniyor? CENTCOM'a göre İran'a yönelik ablukaya tabi olan ve ihlal ettiği öne sürülen ticari gemiler; 147 geminin rotası değiştirildi, 5 gemi etkisiz hale getirildi.
• Patlamaların nedeni ne? Henüz açıklanmadı; İran askerî faaliyetleriyle bağlantılı olabileceği bildirildi, ancak doğrulanmış bir açıklama yok.
• Müzakere başladı mı? Hayır, henüz belli değil. İranlı yetkililer, ABD'nin bazı koşulları kabul etmeden nükleer konularda görüşmeye hazır olmadıklarını söyledi.