Yüksek Yargıda Kurumsal Süreklilik: Anayasa Mahkemesinde Seçim Süreci

Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya'nın 12 yıllık görev süresinin 22 Aralık tarihinde tamamlanacak olması dolayısıyla yüksek mahkemede yeni başkanlık seçimi süreci resmen başladı. Anayasal denetim ve bireysel başvuru mekanizmasının en üst karar organı olan mahkemedeki bu görev değişimi, yüksek yargıdaki kurumsal istikrar ve teamüllerin işleyişi bakımından büyük önem taşıyor.

Seçim Sürecinin Usulü ve Yasal Çerçeve

Anayasa Mahkemesi İç Tüzüğü hükümleri gereğince başkanlık seçimi sürecinin, mevcut başkanın görev süresinin sona ereceği tarihten iki ay önce başlatılması gerekiyor. Danıştay kökenli olan Kadir Özkaya'nın 22 Aralık 2014 tarihinde başladığı 12 yıllık üyelik süresinin dolmasına iki ay kala bu prosedür devreye girmiş durumdadır. Seçimin yapılacağı gün ve saati belirleme yetkisi mevcut başkana ait bulunuyor ve bu kararın üyelere en az yedi gün önceden yazılı olarak bildirilmesi şartı aranıyor.

Yüksek mahkemenin iç işleyişinde adaylık mekanizması kendine has kurallara dayanıyor. Belirlenen usule göre:

• Mahkemenin 15 asıl üyesinin tamamı doğrudan ve kendiliğinden doğal aday kabul ediliyor.
• Başkanlık için önceden resmi bir adaylık başvurusunda bulunma zorunluluğu yer almıyor.
• Üyeler seçim gününe kadar adaylıklarını açıkça ifade edebilecekleri gibi oylama sırasında oy pusulasına diledikleri üyenin ismini yazabiliyor.
• Bir adayın başkan seçilebilmesi için mahkeme üye tam sayısının salt çoğunluğu olan en az 8 üyenin oyunu alması gerekiyor.

Bu şartlar altında seçilecek yeni başkan dört yıl süreyle görev yapacak. Görev süresi dolan mevcut Başkan Kadir Özkaya mevzuat gereği yeniden aday olamayacak; ancak görevde bulunduğu için yapılacak seçimde oy kullanma hakkına sahip olacak.

Yargı Kulisleri ve Kurumsal Denge

Basına yansıyan bilgilere ve Hürriyet gazetesinden Oya Armutçu'nun aktardığı kulis haberlerine göre, mahkeme bünyesinde başkanlık için öne çıkan bazı isimler bulunuyor. Haberde, Anayasa Mahkemesi Başkanvekilleri İrfan Fidan ve Basri Bağcı ile Anayasa Mahkemesi üyesi Muhterem İnce'nin isimlerinin başkan adaylığı için geçtiği ifade ediliyor. Ancak tüzüğün tanıdığı esneklik gereği 15 üyenin tamamının aday sayılması, seçim gününe kadar farklı dengelerin ve uzlaşı arayışlarının da masada kalabileceğine işaret ediyor.

Değerlendirmemize göre, Anayasa Mahkemesi gibi çok boyutlu ve kritik kararlara imza atan bir organda başkanlık seçimi, salt bir isim belirleme süreci değil, aynı zamanda mahkemenin kurumsal ahengini pekiştirme fırsatıdır. 15 üyeli genel kurulda en az 8 oyun bir isim etrafında toplanması gerekliliği, doğal olarak üyeler arasında geniş tabanlı bir uzlaşmayı zorunlu kılmaktadır. Bu durum, yüksek yargının geleneksel teamüllerine uygun bir istişare zeminini güçlendirebilecek niteliktedir.

Görev Süresinin Sona Ermesi ve Danıştay Boyutu

Mevcut Başkan Kadir Özkaya'nın durumu da mevzuatın getirdiği kurumsal süreklilik ilkeleri çerçevesinde şekilleniyor. Danıştay üyesiyken 18 Aralık 2014 tarihinde Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilen Özkaya, görev süresini sınırlayan anayasal düzenleme doğrultusunda 22 Aralık'ta Anayasa Mahkemesindeki 12 yılını tamamlamış olacak. Yaş haddinden emekliye ayrılması için henüz iki yılı daha bulunan Özkaya'nın durumu, ilgili yasal düzenlemelerle güvence altına alınmış haldedir.

Yasal çerçeveye göre, Danıştay, Yargıtay ve Sayıştay kökenli Anayasa Mahkemesi üyeleri, görev süreleri bittiğinde herhangi bir ek idari işleme gerek kalmaksızın ve boş kadro şartı aranmaksızın eski kurumlarındaki üyelik görevlerine geri dönebiliyor. Anayasa Mahkemesinde geçirilen çalışma süreleri de kendi kurumlarındaki kıdemlerine ekleniyor. Bu doğrultuda Özkaya'nın görev süresi bittiğinde eski kurumu Danıştay'daki görevine dönebileceği kaydediliyor. Bu mekanizma, yüksek yargıçların görev süreleri sonrasındaki hukuki statülerini koruyarak yargı bağımsızlığını ve kurumsal hafızanın aktarımını teminat altına alıyor.

Önümüzdeki Süreçte İzlenecek Adımlar

Önümüzdeki günlerde ilk olarak mevcut Başkan Kadir Özkaya'nın seçim takvimini netleştirerek üyelere yazılı bildirimi yapması beklenecektir. Seçimin aralık ayı başlarında yapılabileceği ifade edilirken, oylamanın kaçıncı turda sonuçlanacağı ve 8 kişilik salt çoğunluğun nasıl teşekkül edeceği sürecin seyrini belirleyecektir. Hukuki belirlilik, kararların meşruiyeti ve anayasal kurumların saygınlığı açısından seçim sürecinin suhuletle, sağduyuyla ve yüksek yargı teamüllerine tam uyum içinde tamamlanması büyük önem taşımaktadır.