Doğan Canlı Hayvan Yavrularının Değerlemesi ve Ölümünde Komisyon Şartı

Gelir İdaresi Başkanlığı İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı, küçükbaş canlı hayvan yetiştiriciliğinde dünyaya gelen yavruların kayıtlara intikali ile ölümü halinde izlenecek değerleme ve tevsik esaslarını açıkladı. 11 Nisan 2014 tarih ve 11395140-105[277-2012/VUK-1- . . .]-879 sayılı özelgeye göre, işletmede doğan yavruların doğrudan gelir yazılmayıp öncelikle maliyet bedeliyle, maliyet tespit edilemiyorsa emsal bedelle aktif kıymet olarak kayda alınması gerekiyor.

Vergi Usul Kanunu'nun 262'nci maddesinde maliyet bedelinin, iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veya değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara bağlı bilumum giderlerin toplamı olduğu hükme bağlanmıştır. Kanun'un 277'nci maddesinde ise zirai işletmelere dahil hayvanların maliyet bedeliyle değerleneceği, maliyet bedelinin tespitinin mümkün olmadığı hallerde ise emsal bedelin esas alınacağı düzenlenmektedir.

Özelgede, Vergi Usul Kanunu'nun 277'nci maddesi uyarınca dikkate alınacak emsal bedelin, işletmenin bulunduğu mahal için zirai kazanç komisyonlarınca tespit edilen ortalama maliyet bedeli olduğu vurgulandı. Canlı hayvan üretimi yapan işletmelerin sürüde gerçekleşen doğumları gelir tablosu hesaplarına intikal ettirmeksizin maliyet veya ortalama maliyet niteliğindeki emsal bedel üzerinden bilanço aktifine dahil etmesi şart koşuldu.

Kayıtlara alınan yavruların ölümü halinde uygulanacak muhasebe ve tespit süreci de netleştirildi. Vergi Usul Kanunu uyarınca zayi olan mallarda imha işlemlerinin kural olarak takdir komisyonu nezaretinde yürütülmesi esas olmakla birlikte, ölen hayvanların insan sağlığı açısından tehlike oluşturması ve acil imha zorunluluğu nedeniyle idare tarafından esneklik sağlandı.

Buna göre, ilgili bakanlık veya yetkili kamu kurumu görevlilerinin de yer aldığı bir komisyon nezdinde imha işleminin gerçekleştirilmesi ve bu durumun tutanakla belgelendirilmesi halinde takdir komisyonuna başvurulmasına gerek kalmıyor. Düzenlenen komisyon tutanağının saklanması ve istendiğinde ibraz edilmesi koşuluyla imha kaydı muhasebeleştirilebiliyor; bu süreçte mükellefin bağlı olduğu vergi dairesi görevlilerinin katılımı da aranmıyor.

İlgili bakanlık yetkililerinin imha sürecine katılımının sağlanamaması ve tespitin resmi kurum görevlilerinin bulunduğu bir komisyonca tutanağa bağlanamaması durumunda ise olayın mutlaka takdir komisyonuna bildirilmesi gerekiyor. Bu takdirde imha edilen hayvanların, takdir komisyonunca tayin edilecek emsal bedel üzerinden kayıtlardan düşülmesi zorunludur.