Nazilli Basma Fabrikası'nın kredisi narenciyeyle ödendi

Cumhuriyet'in kurulduğu 1923 yılında sermaye birikimi sınırlı ve sanayi altyapısı yetersizdi. Devlet öncülüğündeki sanayileşme politikaları bu dönemde şeker, dokuma ve cam gibi alanlarda fabrikaların kurulmasını hedefledi.

Aydın'ın Nazilli ilçesinde kurulan Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası'nın temeli 23 Ağustos 1935'te atıldı ve 9 Ekim 1937'de Atatürk tarafından açıldı. Makine ve teknik altyapısının büyük bölümü Sovyetler Birliği'nden sağlandı; kredinin geri ödemesinde narenciye kullanıldı. İstanbul Sanayi Odası'nın sanayi tarihi çalışmasına göre kredilerin önemli bölümü bu ürünlerle ödendi. Yatırım, planlanan 5 milyon liradan 7 milyon liraya çıktı.

Fabrika 768 dokuma tezgâhı ve yıllık 23 milyon metre ham bez kapasitesiyle faaliyete geçti. Tesiste lojmanlar, çocuk kütüphanesi ve 700 kişilik tiyatro salonu bulunuyordu. 2026'da yayımlanan bir akademik araştırma, kuruluş döneminde çalışanların çoğunun sanayi deneyimi olmadığını ve iş gücü devrinin yüksek olduğunu ortaya koydu.

Fabrikanın üretimi 2002'de durduruldu; yaklaşık 65 yıllık faaliyetin ardından taşınmazları Adnan Menderes Üniversitesine devredildi. Mal ihracatı Cumhuriyet'in ilk yılında 50,8 milyon dolar iken 2025'te 273,3 milyar dolara ulaştı. Eylül 2026 itibarıyla son 12 aylık ihracat 283,7 milyar dolar olarak açıklandı. TÜİK verilerine göre 2026'nın ocak-eylül döneminde ara malları ithalatın yüzde 71'ini oluşturdu ve dış ticaret açığı yaklaşık 71 milyar dolar oldu.