Petrol neden geriliyor? Brent 97,8 dolar ve Hürmüz riski

Cuma günü saat 15.57 itibarıyla ocak vadeli Brent petrolün varili yüzde 0,5 düşüşle 97,8 dolara geriledi. ABD Batı Teksas türü WTI ise 91,62 dolara indi. Yeni kontratlar üzerinden yapılan değerlendirmeye göre Brent'in bu haftayı yüzde 12 düşüşle kapatması bekleniyor. Fiyatların gerilemesinde ABD-İran arasında olası bir anlaşma beklentisi ve küresel arz fazlasına işaret eden tahminler öne çıkarken, Hürmüz Boğazı'ndaki saldırılar bu eğilimi sınırlıyor.

Neler biliniyor

CNN Türk'ün aktardığına göre Bloomberg News, ABD ile İran'ın savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya yaklaştığını bildirdi. ABD Kongresi'nde salı günü yapılan seçimlerde Demokratların Senato ve Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğu kazanması da bu beklentiyi güçlendirdi. Seçim sonrası çarşamba günü petrol fiyatları yüzde 8 düşerek son iki ayın en düşük seviyesine geriledi.

Ancak çarşamba ve perşembe günleri Basra Körfezi ile Hürmüz Boğazı çevresinde petrol tankerlerine yönelik saldırılar arttı. Pazar gününden bu yana Basra Körfezi'nde en az beş gemiyle ilgili olay bildirildi. Dünya Gazetesi, Hürmüz çevresindeki yeni saldırıların Cuma sabahı fiyatları desteklediğini aktardı.

Arka plan

Dünya Gazetesi'nin haberine göre Orta Doğu'daki üreticilerin petrol ihracatı savaşın etkisiyle mart ayında günlük 9,8 milyon varile kadar gerilemişti. Sonraki aylarda bu rakam günlük yaklaşık 20,7 milyon varile çıktı, ancak sevkiyat hacmi savaş öncesi düzeyine henüz dönmedi. Dünya, Cuma sabahı Brent'in 100 dolara yaklaştığını yazmıştı; CNN Türk'ün aktardığı fiyat ise öğleden sonraki işlemlere ait.

Kaynaklar ne diyor

JPMorgan'ın 4 Kasım tarihli değerlendirmesine göre küresel arz eylülde günlük 1,1 milyon varil, ekimde 1,4 milyon varil fazla çıktı. Banka, ekimde küresel ham petrol ithalatının günlük 44,9 milyon varile ulaştığını ve talebin geçen yılın üzerine çıkan arzla karşılandığını belirtti. JPMorgan ayrıca Latin Amerika'nın, özellikle Brezilya, Venezuela, Guyana ve Arjantin'in, geçen yıla göre günlük yaklaşık 1,5 milyon varil daha fazla ham petrol sunduğunu tahmin ediyor. Talep tarafında ise Orta Doğu'daki çatışmalardan bu yana günlük yaklaşık 3,3 milyon varil azalma olduğu kaydediliyor.

ANZ'nin kıdemli emtia stratejisti Daniel Hynes, yatırımcıların çarşamba günkü sert satışları aşırı bulduğunu ve fiyatların bu nedenle toparlandığını söyledi. Hynes, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü bırakmasının olası görünmediğini ve boğazdan geçen su yolu trafiğinin kapasitenin yüzde 60'ının altında kaldığını belirtti.

Goldman Sachs ise eylül ve ekimde küresel petrol stoklarının düşüşünün durduğunu ve piyasanın dengeye yaklaştığını değerlendiriyor. Uluslararası Enerji Ajansı, 14 Ekim tarihli raporunda yıl sonuna kadar arz açığının sürebileceğini öngörmüştü. Yani kurumlar arasında görüş ayrılığı bulunuyor.

Ne anlama geliyor

Bu tablo, petrol fiyatlarının kısa vadede iki yönlü baskı altında olduğunu gösteriyor. Bir yanda olası bir anlaşma ve arz fazlası fiyatları aşağı çekme eğiliminde; diğer yanda Hürmüz'deki tanker riski ve taşıma maliyetleri fiyatları destekliyor. Dünya'nın aktardığına göre Vortexa verilerinde ham petrol ihracatı savaş öncesinin yaklaşık yüzde 86'sına ulaşırken işlenmiş ürünlerde toparlanma sınırlı kalıyor. Bu durum, ham petrol fiyatları gerilese de motorin gibi ürünlerdeki fiyat baskısının sürebileceği yönünde bir değerlendirme olarak okunabilir. Bu bir tahmindir; kesin bir sonuç değildir.

Bundan sonra ne olacak

Haberlerde ABD-İran anlaşmasının ne zaman ve hangi koşullarla tamamlanacağı henüz belli değil. Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik durumunun ne ölçüde iyileşeceği de netleşmedi. Fiyatların bu haftaki düşüşünün kalıcı olup olmayacağı, bu iki gelişmeye bağlı görünüyor.

Sıkça sorulan sorular

• Brent petrol kaç dolara geriledi? Cuma günü saat 15.57 itibarıyla varili 97,8 dolar oldu; WTI ise 91,62 dolar.
• Haftalık düşüş ne kadar bekleniyor? Yeni kontratlar üzerinden Brent için yüzde 12, WTI için yüzde 12,1 düşüş bekleniyor.
• JPMorgan ekim ayı için ne tahmin ediyor? Küresel arz fazlasının günlük 1,4 milyon varil olduğunu tahmin ediyor.
• Hürmüz Boğazı'ndaki trafik ne durumda? Hynes'e göre su yolu trafiği kapasitenin yüzde 60'ının altında kaldı.
• Fiyat düşüşü kalıcı olacak mı? Bu henüz belli değil.