'100 İl 1000 İlçe' Vizyonu: İdari Reform Arayışı ve Meclis'in Yasama İradesi

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin "100 İl 1000 İlçe" vizyonu kapsamında 19 ilçenin il statüsüne yükseltilmesi ve 78 yeni ilçenin kurulması yönündeki önerisi, Türkiye'nin mülki idare yapısını yeniden gündeme getirdi. Türkiye'de en son 1999 yılında Bolu'dan ayrılan Düzce'nin il statüsü kazanmasıyla 81'e ulaşan il sayısının artırılması, hem yerel yönetimlerin işleyişi hem de vatandaşların kamu hizmetlerine erişimi açısından geniş kapsamlı bir idari dönüşüm arayışına işaret ediyor.

Önerilen 19 İlçe ve Belirlenen Ölçütler

Bahçeli'nin Türkgün gazetesine yaptığı ve ardından basına yansıyan açıklamalara göre, il statüsüne kavuşturulması önerilen 19 ilçe Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerine dağılıyor:

• İç Anadolu Bölgesi: Polatlı ve Konya Ereğli
• Karadeniz Bölgesi: Ünye, Vezirköprü ve Zonguldak Ereğli
• Doğu Anadolu Bölgesi: Erciş, Doğubeyazıt ve Ahlat
• Güneydoğu Anadolu Bölgesi: Ergani, Midyat ve Siverek
• Akdeniz Bölgesi: Elbistan, Kozan, Alanya ve Tarsus
• Ege Bölgesi: Fethiye ve Akhisar
• Marmara Bölgesi: Lüleburgaz ve Bandırma

Bahçeli, bu listenin nüfus, üretim, ulaşım, tarım ve stratejik konum kriterleri dikkate alınarak hazırlandığını, ayrıca listenin nihai bir son teşkil etmediğini belirtti. Türkiye'de halihazırda 81 il ve 922 ilçe bulunuyor; önerinin bütünüyle hayata geçmesi halinde il sayısının 100'e, ilçe sayısının ise kurulması hedeflenen 78 yeni ilçe ile birlikte 1000'e ulaşması öngörülüyor. MHP liderinin 2023 genel seçimleri öncesinde de benzer bir öneriyi kamuoyunun dikkatine sunduğu biliniyor.

İdari Yapı ve Yerel Hizmetlerde Olası Dönüşüm

Önerinin gerekçesi olarak merkezi idaredeki hantallığın giderilmesi, kamu hizmetlerinin vatandaşlara daha yakın noktalardan sunulması ve yerel ihtiyaçların yerinde tespiti gösteriliyor. Bahçeli'nin değerlendirmesine göre, yeni yapılanma eğitim, sağlık, güvenlik ve sosyal hizmetlerde erişilebilirliği ve kaliteyi artırma potansiyeli taşıyor.

Bir ilçenin il statüsü kazanması, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu çerçevesinde köklü kurumsal değişiklikleri beraberinde getiriyor. İlçe düzeyindeki kaymakamlık yönetimi valiliğe dönüşürken, bakanlıkların taşra teşkilatları il müdürlükleri seviyesine yükseltiliyor. Bunun sonucunda, kamu yatırımları genel bütçeden doğrudan bu yeni illere tahsis ediliyor. Ayrıca belediye başkanlığı seçim şekli, belediye bütçesi ve belediye meclislerinin yapısı da değişiyor.

Bahçeli, bu dönüşümün sağlıklı yürütülebilmesi adına büyükşehir ve ilçe belediyeleri arasındaki görev sınırlarının netleştirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Bu doğrultuda Büyükşehir Belediyesi Kanunu, Belediye Kanunu, Köy Kanunu, İl İdaresi Kanunu ve İl Özel İdaresi Kanunu'nun yeniden ele alınması, muhtarlık kurumunun güçlendirilmesi ve liyakat esaslı bir kamu personel rejiminin uygulanması öneriliyor. Değerlendirmeme göre, il statüsünün getireceği hizmet iyileşmesi, idari unvanın değişiminden ziyade bu kanuni düzenlemelerin sahada ne derece eşgüdümle uygulanacağına bağlı olacaktır.

Yasama Süreci ve Meclis Takvimi

Bir yerleşim yerinin il ya da ilçe olması bütünüyle kanunla düzenlenen bir yetkidir. 5442 sayılı Kanun uyarınca, bir ilçenin il olabilmesi için Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne yasa teklifi sunulması, bu teklifin ilgili komisyonlarda görüşülmesi ve Genel Kurul'da kabul edilerek yasalaşması şarttır.

Yasal bir zorunluluk bulunmasa da uygulamada ilçenin nüfusunun 100 bini aşması, mevcut il merkezine en az 30 kilometre mesafede bulunması, ulaşım ağlarının gelişmişliği ve çevresindeki ilçeleri yönetebilme kapasitesi gibi kıstaslar dikkate alınabiliyor. Bahçeli de açıklamasında nihai kararın TBMM'nin yasama iradesine bağlı olduğunu vurguladı.

Önerinin siyasi boyutuna değinen Bahçeli, yeni belediyelerin kurulması ve illerin milletvekili dağılımının değişmesinin siyaset alanını genişleteceğini ifade etti. Ancak söz konusu önerinin ne zaman yasa teklifi haline getirileceği, iktidardaki AK Parti'nin konuya ilişkin somut bir yasal adım atıp atmayacağı ve teklifin Meclis takvimine hangi tarihte dahil edilebileceği hususları kaynaklarda henüz belli değil.

Önümüzdeki süreçte, önerinin Meclis çatısı altında partiler arası bir uzlaşı zeminine taşınıp taşınmayacağı, ilgili bakanlıkların kurumsal ve mali etki analizleri ile yasama takviminin nasıl şekilleneceği yakından takip edilecektir. Kamu hizmetlerinin vatandaşa hızla ulaştırılması ile idari maliyetlerin dengelenmesi, bu sürecin en belirleyici başlığı olmaya devam edecektir.