Peña'nın istifası Senato'da: azil süreci başladı

Paraguay'da Ueno Bankası'nın çökmesiyle başlayan kriz, Devlet Başkanı Santiago Peña'nın istifa açıklamasıyla siyasi bir krize dönüştü. Temsilciler Meclisi azil sürecini oybirliğiyle başlattı, Senato ise 5 Kasım'da olağanüstü oturum açarak yargılama heyetini kurdu. Her iki meclis de istifayı kabul etmedi.

Neler biliniyor

Kriz, bankayı denetleyen kurumların Ueno Bankası'nın ana hissedarı Grupo Vázquez'e bağlı şirketlere aşırı kredi verildiğini ve bazı giderlerin yanlış biçimde varlık olarak gösterildiğini tespit etmesiyle başladı. ABC News bu tespitin Pazartesi günü yapıldığını yazıyor. G1 ise bankanın 3 Kasım Salı günü kapandığını ve Merkez Bankası'nın tasfiyeyi başlattığını aktarıyor. Merkez Bankası, ciddi sermaye açığı gerekçesiyle bankanın kontrolünü ele geçirdi. Sekiz üst düzey yönetici için yakalama kararı çıktı. Banka başkanı Miguel Vázquez polise teslim oldu. Merkez Bankası başkanı Carlos Carvallo, Peña'nın isteği üzerine görevinden ayrıldı.

Bankanın yaklaşık 3 milyon müşterisi vardı. Paraguay'ın nüfusu 6,4 milyon olduğundan, müşterilerin önemli bir bölümü birikimine erişemiyor. Kamu mevduatı rakamı kaynaklar arasında farklılık gösteriyor: ABC News yaklaşık 800 milyon dolar, G1 ise 850 milyon dolar aktarıyor. Mevduatlar arasında kamu emekli ve sağlık fonları ile büyük hidroelektrik santral işletmecilerinin paraları yer alıyor. G1, bu kaynaklar arasında Sosyal Güvenlik Enstitüsü'ne ait fonların da bulunduğunu belirtiyor.

Arka plan

Ueno, beş yıldan kısa sürede yerel bir finans teknoloji şirketinden orta ölçekli bir bankaya dönüştü. 2023'te bankacılık lisansını aldıktan sonra nakit geri ödeme kampanyalarıyla ve spor sponsorluklarıyla geniş görünürlük kazandı. ABC News, Peña'nın geçen ay hâlâ bankayı savunduğunu ve bankanın kamu fonlarını taşıdığını bildirdiğini aktarıyor. Peña'nın bankayı kontrol eden gruptaki hisselerinin olduğu da belirtiliyor. ABC News bu hisselerin geçen yıla kadar sürdüğünü yazarken, G1 bu tarihi geçen yılın Mart ayı olarak veriyor. Muhalefetin çıkar çatışması iddiaları henüz yargıda sınanmış değil.

Peña'nın konumu hızla değişti. Çarşamba günü, mevduatların çoğunu beş gün içinde iade etmeyi öngören bir yasayı yürürlüğe koydu. Aynı gün 35 milletvekili azil önergesi verdi. Perşembe günü Peña'nın partisi Colorado Partisi'nin lideri Horacio Cartes azli desteklediğini açıkladı.

Kaynaklar ne diyor

ABC News, Temsilciler Meclisi oturum açtığında Peña'nın X üzerinden istifasını duyurduğunu, ardından 78 milletvekilinin oybirliğiyle azil önergesini kabul ettiğini aktarıyor. G1 de Temsilciler Meclisi'nin 78 oyla oybirliğiyle süreci başlattığını yazıyor. G1'e göre aynı gün Yardımcı Pedro Alliana hakkındaki impeachment talebi reddedildi. Euronews, Kongre'nin istifayı beklemeye aldığını ve Peña'nın geçici olarak görevinde kaldığını bildiriyor.

Senato'da G1, oturumun 19.50'de açıldığını, yargılama heyetinin kurulduğunu ve Peña'nın savunmasının 6 Kasım Cuma saat 10.00'da dinleneceğini aktarıyor. Meclis Başkanı Basilio Núñez'in açıklamasına göre süreç beş aşamalı bir takvimle ilerleyecek. Bu takvim delillerin incelenmesi, son savunmalar ve 45 senatörün nominal oylamasını kapsıyor. Núñez, yargılamanın tek günde tamamlanamayacağını belirtti.

Muhalefet senatörleri, istifanın kabulü halinde Peña'nın ömür boyu senatör sıfatını koruyabileceğini ve yargılanmasını engelleyecek bir güvence elde edebileceğini savunuyor. Muhalefet milletvekili Líder Amarilla bu görüşü dile getirdi. Hükümete yakın kesim ise istifanın kabulünün krizi hızla sonlandıracağını ve yetkinin Alliana'ya geçeceğini savunuyor. Peña, istifasını bir video ile duyurdu, halktan özür diledi ve Anayasa'ya saygı göstereceğini söyledi.

Başsavcı Emiliano Rolón Fernández, bankacılık krizi için üç ayrı ceza soruşturması başlattı. ABC News, soruşturmaların Peña ile diğer mevcut ve eski yetkilileri de kapsadığını; denetim, batışın yönetimi ve kamu fonlarının bankaya yerleştirilmesinin inceleneceğini yazıyor. G1 ise savcılığın 27 kişiyi suçladığını ve mahkemenin mal varlıklarının bloke edilmesine karar verdiğini aktarıyor. Bu suçlamalar ve soruşturma sonuçları henüz kesinleşmiş değil. Peña soruşturmaya işbirliği yapacağını açıkladı.

Asunción'da müşteriler protesto düzenledi. ABC News, polisin Kongre'ye yürüyen göstericilere biber gazı ve tazyikli su kullandığını bildiriyor. Euronews, birkaç bin kişinin sokağa çıktığını ve gösterilere ailelerin ve gençlerin de katıldığını yazıyor. Göstericiler paralarının geri verilmesini istiyor. Paraguay Bankalar Birliği (Asoban) ise bankaların yoğun talebe hazırlandığını ve sistemin normal çalıştığını bildirdi.

Ne anlama geliyor

Kriz yalnızca bir bankanın batışı değil; kamu fonlarının güvenliği ve denetim mekanizmalarının işleyişi sorusunu da gündeme getiriyor. Mevduat sahipleri için belirleyici olan, paralarına ne zaman ve hangi tutarda erişebilecekleri. Değerlendirme olarak, Senato'daki yargılama ve soruşturmaların sonuçları hem siyasi istikrarı hem de mevduat iadelerinin hızını etkileyebilir. Ancak bu sonuçlar henüz belli değil.

Bundan sonra ne olacak

Senato'da savunma 6 Kasım Cuma günü başlayacak. Ardından delillerin incelenmesi, son savunmalar ve nominal oylama gelecek. Oylamanın kesin tarihi kaynaklarda yer almıyor. İstifanın kabul edilip edilmeyeceği ve Alliana'nın göreve gelip gelmeyeceği bu sürecin sonucuna bağlı.

Sıkça sorulan sorular

• Peña istifa etti mi? Evet, istifasını X üzerinden duyurdu. Ancak Meclis istifayı kabul etmedi ve görevden alma süreci sürüyor.
• Mevduat sahipleri ne zaman paralarını alabilecek? Peña'nın onayladığı yasa, mevduatların çoğunu beş gün içinde iade etmeyi öngörüyor. Uygulamanın fiilî takvimi kaynaklarda ayrıntılı olarak yer almıyor.
• Senato'daki süreç nasıl işleyecek? Savunma, delil incelemesi, son savunmalar ve 45 senatörün nominal oylamasıyla ilerleyecek.
• Peña'nın istifası kabul edilirse ne olur? Görevi Devlet Başkan Yardımcısı Pedro Alliana 2028'e kadar tamamlayacak. Muhalefet ise Peña'nın ömür boyu senatör sıfatıyla yargılanmasının engellenebileceğini savunuyor.