İstanbul Zirvesi ve Karadeniz Hattı: Ankara'nın Barış ve Güvenlik Diplomasisi

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin 31 Ekim 2026 tarihinde İstanbul'a gerçekleştirdiği çalışma ziyareti ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı görüşme, Karadeniz'de tırmanan gerilimin kontrol altına alınması açısından kritik bir aşamada gerçekleşti. Liderlerin Dolmabahçe Ofisi'ndeki temaslarında Karadeniz'deki seyrüsefer güvenliği ile Ukrayna'da kalıcı barış olanakları temel gündem maddelerini oluşturdu. Bu zirve, bölgesel çatışmaların deniz ticaret hatlarını doğrudan tehdit ettiği bir dönemde Ankara'nın yürüttüğü aktif arabuluculuk ve kolaylaştırıcılık rolünü bir kez daha diplomatik sahnenin merkezine yerleştirdi.

Dolmabahçe Zirvesi ve Masadaki Başlıklar

Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından resmî törenle karşılanan Zelenskiy ile önce baş başa, ardından heyetler arası görüşme yapıldı. Heyetler arası görüşmede Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanı İbrahim Kalın ve Ukrayna Dış İstihbarat Servisi Başkanı Rüstem Umerov hazır bulundu. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, görüşmenin iki ülke arasındaki ikili işbirliğini güçlendirmenin yanı sıra Rusya-Ukrayna Savaşı ve Karadeniz'deki güvenlik durumunu ele alma amacını taşıdığını açıkladı.

Ortak basın toplantısında konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, savaşın başından itibaren Türkiye'nin Karadeniz'de güvenlik ve istikrar için aktif bir rol üstlendiğini hatırlattı. Çatışmaların Karadeniz'e sıçradığını vurgulayan Erdoğan, sivil gemilere yönelik saldırıların kabul edilemez olduğunu belirterek tüm tarafları sorumlu davranmaya çağırdı. Erdoğan, kalıcı barış için taraflar arasında mutabakata varılması gerektiğini ve Türkiye'nin bu meseleyi Rusya tarafıyla da görüşerek süreci ilerletmek istediğini kaydetti. Zelenskiy ise ikili ortaklığın güçlendirilmesi, halkının korunması ve somut diplomatik olanaklar üzerinde çalıştıklarını belirtti; ayrıca İstanbul programı kapsamında Ekümenik Patrik Bartholomeos ile bir görüşme planlandığını duyurdu.

Karadeniz Seyrüsefer Güvenliği ve Kısmi Ateşkes Önerisi

Ziyaretin en acil ve somut ayağını Karadeniz'deki ticari seyrüsefer güvenliği oluşturuyor. Son aylarda Karadeniz'de hem Rusya'nın hem de Ukrayna'nın saldırılarının arttığı ve ağustos ayında Türk bayraklı gemileri de etkileyen olayların yaşandığı biliniyor. Ankara, bu gelişmelerin ardından gemilere yönelik saldırılara ara verilmesi çağrısında bulunmuştu. Kyiv Independent'ın aktardığına göre Ukrayna bu tür bir araya hazır olduğunu belirtirken, Rusya'nın gerilimi yatıştırmaya yönelik henüz açık bir tutumu bulunmuyor.

Diplomasi trafiği yalnızca İstanbul ile sınırlı kalmadı. ABD'nin Atlanta kentinde düzenlenen G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı'nda konuşan ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Türkiye'nin Karadeniz'de tahıl sevkiyatını güvence altına alacak kısmi bir ateşkes önerisi sunduğunu ve Washington'ın bu öneriyi incelediğini açıkladı. Rubio, önerinin Ankara tarafından yaklaşık bir veya iki hafta önce iletildiğini, savaşın tamamını bitirmese bile deniz taşımacılığı ve gıda güvenliği gibi belirli bir alanda çözüm üretebileceğini ifade etti. Türkiye'nin geçmişte 2022 yılındaki Karadeniz Tahıl İnisiyatifi ve 2025'teki barış görüşmelerine ev sahipliği yaparak üstlendiği kolaylaştırıcı rol, bugün kısmi ateşkes formülüyle yeniden gündeme taşınmış durumda. Ancak bu mekanizmanın hangi denetim yöntemleriyle ve hangi takvimle uygulanacağı malzemede yer almıyor; bu ayrıntılar henüz belli değil.

Küresel Tedarik Zincirleri ve Diplomatik Denge

Karadeniz'deki güvenlik riski, sadece kıyıdaş ülkeleri değil, küresel gıda ve enerji piyasalarını da doğrudan etkiliyor. Atlanta'daki G20 toplantısında değerlendirmelerde bulunan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, savaşın yaklaşık beş yıldır sürdüğünü ve artık sürdürülemez bir noktaya geldiğini vurgulayarak iki tarafın büyük fedakârlıklarda bulunarak bir anlaşmaya varması gerektiğini belirtti. Fidan, Basra Körfezi'nde Hürmüz Boğazı'nın kapanması ve Kızıldeniz'deki gerilimlerle birlikte Karadeniz'deki istikrarsızlığın küresel tedarik zincirlerini ciddi biçimde sarstığına dikkat çekti. Rus ve Ukrayna tahılının dünya pazarlarına güvenle ulaştırılamamasının özellikle gelişmekte olan ülkelerde gıda güvenliğini tehdit ettiği dile getiriliyor.

Türkiye, bu çok boyutlu kriz ortamında hem Kiev hem de Moskova ile doğrudan diyalog kurabilen nadir aktörlerden biri olma konumunu koruyor. Fidan'ın temasları ve Türkiye'nin diplomatik ağırlığı, aralık ayında Miami'de yapılması planlanan G20 Liderler Zirvesi öncesinde barış zeminini güçlendirmeyi amaçlıyor. Aynı çerçevede Türkiye, çok taraflı kurumlardaki etkinliğini pekiştirmek adına AGİT Genel Sekreterliği görevini yürüten Feridun Sinirlioğlu'nu Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği için resmen aday göstermiş bulunuyor.

Önümüzdeki Süreçte İzlenecek Başlıklar

İstanbul zirvesi, Karadeniz'deki gerilimi asgariye indirmeyi hedefleyen sınırlı ve aşamalı diplomatik adımların ilk halkası olarak görülebilir. Önümüzdeki günlerde sürecin ilerleyişi açısından şu başlıklara dikkat edilmesi gerekecektir:

• Ankara'nın Rusya makamlarıyla yapacağı temasların içeriği ve Moskova'nın Karadeniz'de kısmi ateşkese vereceği resmî yanıt,
• ABD ve diğer uluslararası aktörlerin Türkiye'nin seyrüsefer güvenliği önerisine ilişkin somutlaşacak değerlendirmeleri,
• Zelenskiy'nin işaret ettiği, kasım ayı içinde oluşabilecek yeni diplomatik müzakere formatları,
• Aralık ayında Miami'de düzenlenecek G20 Liderler Zirvesi marjında tarafların bir araya gelme olasılıkları.

Türkiye'nin hem sahadaki riskleri sınırlandırmayı hem de küresel tedarik koridorlarını açık tutmayı amaçlayan dengeli diplomasi çizgisi, Karadeniz havzasında gerilimin düşürülmesi için en uygulanabilir zeminlerden biri olmayı sürdürmektedir.