Ankara Zirvesi'nden Geleceğe: TDT Dönem Başkanlığının Yol Haritası

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi, 29-30 Ekim tarihlerinde Ankara'da toplandı ve teşkilatın dönem başkanlığı Azerbaycan'dan Türkiye'ye devredildi. Zirve sonucunda kabul edilen 163 maddelik Ankara Bildirisi, küresel belirsizliklerin arttığı bir süreçte üye devletlerin ulaştırma, ticaret, dijital dönüşüm ve güvenlik alanlarındaki eş güdümünü somut hedeflerle tanımlaması açısından kritik bir zemin oluşturdu.

Ankara Zirvesi ve Dönem Başkanlığının Devri

Zirve, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde "Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik" temasıyla Beştepe'de gerçekleştirildi. Toplantıya Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ve Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov katıldı. Azerbaycan'ı Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil ederken, gözlemci statüsündeki ülkelerden Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman da heyetleriyle yer aldı. Zirvede görev süresi tamamlanan Genel Sekreter Kubanıçbek Ömüraliyev'in yerine Büyükelçi Mirvokhid Azimov'un atandığı duyuruldu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, dönem başkanlığı sürecinde teşkilatın kurumsal birikimini somut kazanımlara dönüştürme gayesinde olduklarını ifade etti. Bu çerçevede ortak dil çalışmalarının yaygınlaştırılması, seyahatlerin kolaylaştırılması ve kültürel etkinliklerin desteklenmesi öncelikler arasında sıralandı. Ayrıca Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil gruplarını kapsayacak büyük bir Türk dili modeli geliştirilmesi, yapay zekâ ve dijital kalkınma eylem planının ilerletilmesi ile ortak bir dijital ticaret platformunun kurulması önerildi. Güvenlik ve teknoloji başlığında ise siber güvenlik mutabakatının imzalanması ve üretimi tamamlanan 12U ebadındaki "TDT-SAT" küp uydusunun fırlatma süreçlerinin hızlandırılması ele alındı.

Ulaştırma Hatları ve Ekonomik Entegrasyon

Zirvenin en kapsamlı başlıklarından birini ulaştırma ve ticaret koridorları oluşturdu. İmzalanan Ankara Bildirisi'nde, Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru'nun geliştirilmesine ve Bakü-Tiflis-Kars demiryolu hattının tam kapasiteyle entegrasyonuna tam destek verildi. Ayrıca Zengezur Koridoru ile Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu projelerinin bu ana hatta bağlanmasının önemi vurgulandı.

Ulaştırma alanındaki hedeflerin kurumsal bir yapıya kavuşturulması amacıyla "TDT Ulaşım Koridorları Stratejisi" hazırlanması teşvik edildi. Üye ülke vatandaşlarının hareketliliğini kolaylaştırmak adına uluslararası havalimanlarında gönüllülük esasına dayalı "özel yolcu şeritleri" kurulması önerildi. Enerji alanında ise Bakü-Tiflis-Ceyhan ve Güney Gaz Koridoru ile Hazar ve Karadeniz üzerinden planlanan yeşil enerji hatlarına yönelik kurumsal destek yinelendi.

Ekonomik iş birliği ekseninde liderler farklı öneriler getirdi. Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, 100 stratejik ortak yatırım ve sanayi projesini kapsayan bir program teklif etti. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Caparov gümrük ve sınır işlemlerinin sadeleştirilerek ticaretin kolaylaştırılmasını isterken, Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev iş forumunun gelecek yıl ülkesinde düzenlenmesini ve Rusya'nın teşkilat çalışmalarına ya da gözlemci formatına dahil edilmesine yönelik adımların değerlendirilmesini gündeme getirdi. Bu önerilerin nasıl uygulanacağı ve bütçelendirileceğine dair ayrıntıların sonraki temaslarda netleşmesi beklenmektedir.

Bölgesel Gelişmeler ve Dış Politika Tutumu

Ankara Bildirisi'nde üye devletlerin egemenliği, toprak bütünlüğü, sınırların dokunulmazlığı ve iç işlerine karışmama ilkeleri teyit edildi. "Türk Devletleri Arasında Stratejik Ortaklık, Ebedi Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması" taslağındaki ilerleme memnuniyetle karşılanırken, savunma alanında bilgi ve teknoloji paylaşımını artırmak üzere Türkiye'de bir "TDT Savunma Sanayii Koleji" kurulması konusunun araştırılması kararlaştırıldı. Eş zamanlı olarak bünyede Siber Güvenlik Konseyi ve Suçla Mücadele Konseyi kurulması çağrısı yapıldı.

Bölgesel meselelerde Türkiye'nin ve üye ülkelerin resmî tutumları ortak metne yansıdı:

• Kıbrıs konusunda, Ada'daki mevcut gerçekler temelinde müzakere edilmiş, karşılıklı kabul edilebilir ve sürdürülebilir bir çözüm gerekliliği vurgulandı; Kıbrıs Türk halkının haklarının güvence altına alınması desteği yinelendi.
• Gazze'de yaşanan insani kriz karşısında acil ateşkes, insani yardımların engelsiz ulaştırılması ve iki devletli kalıcı çözüm çağrısında bulunuldu; Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin ilgili kararlarının uygulanmasına işaret edildi.
• Suriye'nin toprak bütünlüğü, güvenliği, istikrarı ve yeniden inşasına dönük destek bildiride yer aldı.
• Güney Kafkasya'daki barış sürecine dair değerlendirmelerde, Azerbaycan Dışişleri Bakanı Bayramov Ermenistan'ın barış anlaşması için gerekli adımları atmasını beklediklerini kaydetti.

Önümüzdeki Süreçte İzlenecek Başlıklar

Türkiye'nin devraldığı dönem başkanlığında, bildiride niyet ve teşvik düzeyinde yer alan kararların uygulama takvimine bağlanıp bağlanamayacağı temel gösterge olacaktır. Bir sonraki olağan zirvenin 2027 yılında Özbekistan'da yapılması, gayriresmi zirvenin ise 2027'de Kırgızistan'ın Issık Göl bölgesinde toplanması kararlaştırılmıştır. Önümüzdeki dönemde Türk Dünyası Dijital Konsepti, TDT-SAT uydusunun fırlatılması ve Orta Koridor üzerindeki altyapı entegrasyonlarının somut adımlarla nasıl ilerleyeceği yakından takip edilecektir.