Afet Dirençli Şehirler Yolunda Güvence: 'Yarısı Bizden' Desteğinin Anlamı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, kentsel dönüşümde mülk sahiplerine sağlanan Yarısı Bizden desteğinin uygulama süresini 31 Aralık 2027 tarihine kadar uzattığını açıkladı. Deprem tehdidi altındaki riskli yapı stokunun yenilenmesinde vatandaşların karşılaştığı finansal yükü hafifletmeyi amaçlayan bu adım, kentsel dirençliliğin kesintiye uğramadan güçlendirilmesi bakımından kritik bir güvence oluşturuyor.

Kentsel Dönüşümde Mevcut Tablo ve Rakamlar

Bakanlığın paylaştığı resmi verilere göre Türkiye genelinde yürütülen her iki kentsel dönüşüm uygulamasından biri İstanbul'da gerçekleştiriliyor. Olası bir İstanbul depremini doğrudan milli güvenlik meselesi olarak niteleyen yetkililer, deprem gerçekleşmeden önce hazır olmanın temel yolunun kentsel dönüşüm olduğuna dikkat çekiyor. Veriler, megakentte bugüne kadar 1 milyon 298 bin yuvanın dönüşümünün tamamlandığını, 291 bin bağımsız bölümde ise yenileme ve inşa çalışmalarının devam ettiğini gösteriyor.

Yarısı Bizden kampanyası özelinde ise İstanbul'un 39 ilçesinde dönüşüm süreci başlatılan bağımsız bölüm sayısı 545 bine ulaşmış durumda. Bakanlık, bu hamleyle doğrudan 2 milyondan fazla vatandaşın güvenli konutlara kavuşmasının hedeflendiğini aktarıyor. Yerel uygulamalara örnek olarak Pendik'te yürütülen kentsel dönüşüm projesinin birinci etabında 45 blokta yer alan 1747 konut ve 281 iş yeri olmak üzere toplam 2 bin 28 bağımsız bölümün kura çekimi tamamlandı. Ayrıca ilçedeki 23 bin metrekarelik Burla Biraderler Korusu'nda mülkiyet sorunlarının kamulaştırmayla çözüldüğü bildirildi.

Dönüşüm hızına ilişkin paylaşılan arka planda ise 6 Şubat 2023 depremlerinin yaklaşık 14 milyon insanı doğrudan etkilediği hatırlatılıyor. Afet bölgesinde ilk temellerin 15. günde atıldığı, 45. günde ilk köy konutlarının teslim edildiği, saatte 23 ve günde 550 konut üretilerek iki yıl içinde 455 bin konutun bitirildiği belirtiliyor. Söz konusu tecrübenin ve sahadaki yüksek talebin, Yarısı Bizden desteğinin uzatılmasında temel gerekçe olduğu ifade ediliyor.

Süre Uzatımının Anlamı ve Vatandaşa Etkisi

Normal şartlarda bu yıl sonunda tamamlanması öngörülen desteğin 2027 sonuna kadar devam ettirilmesi, binalarını dönüştürmek isteyen hak sahipleri için önemli bir zaman ve planlama esnekliği sunuyor. Bakanlık, oturduğu binanın güvenliğinden şüphe duyan vatandaşların vakit kaybetmeden komşularıyla uzlaşmasını ve sunulan destekten yararlanmasını istiyor.

Değerlendirmemize göre, kat malikleri arasındaki uzlaşma süreçlerinin hukuki, idari ve teknik sebeplerle uzun sürmesi, geçmiş dönemlerde birçok bina sakininin başvuru aşamasında takvim baskısı yaşamasına yol açıyordu. Sürenin iki yıl daha uzatılması, uzlaşma arayışındaki mülk sahiplerinin karar alma süreçlerini rahatlatacaktır. Risk tespitinden proje hazırlığına ve yüklenici seçimine kadar uzanan çok aşamalı dönüşüm zincirinde bu ek süre, binaların aceleyle değil, sağlıklı uzlaşılarla yenilenmesine imkân verebilir.

Öte yandan Pendik projesi özelinde açıklandığı üzere, süreçte yaşanan gecikmelerden kaynaklanan ilave maliyetlerin vatandaşa yansıtılmayacağı ve maliyetler üzerinden yapılan indirimin yüzde 40'tan yüzde 60'a çıkarıldığı duyuruldu. Ancak genel Yarısı Bizden kampanyası çerçevesinde süre uzatımı duyurulmuş olsa da desteğin bina bazında nasıl işleyeceği, yararlanma koşullarının tamamı ve güncel parasal yardım tutarları ilk açıklamalarda ayrıntılandırılmadı. Dolayısıyla uzatmanın vatandaş bütçesine net etkisinin belirlenebilmesi için resmi uygulama rehberinin netleşmesi gerekiyor.

Bütünleyici Adımlar ve Kiralık Konut Modeli

Kentsel dirençliliğin sağlanmasında mülkiyet dönüşümünün yanı sıra sosyal ve kiralık konut politikalarının da tamamlayıcı bir unsur olarak planlandığı görülüyor. Açıklamalara göre Toplu Konut İdaresi Başkanlığı aracılığıyla bugüne kadar Türkiye genelinde 2 milyona yakın sosyal konut inşa edildi. Ev Sahibi Türkiye projesi kapsamında ise İstanbul'a 100 bin sosyal konut ayrıldığı ve inşaatların sürdüğü belirtiliyor.

Dönüşüm döneminde ortaya çıkan geçici barınma ihtiyacını ve kira piyasasındaki baskıyı dengelemek amacıyla kiralık konut modeli uygulanıyor:

• İstanbul'un 12 ilçesinde toplam 15 bin kiralık konut üretilmesi planlanıyor.
• Modelin ilk adımı olarak 1071 kiralık konutun önümüzdeki ay hak sahiplerine teslim edilmesi hedefleniyor.
• Konutların 10 bin liradan başlayan fiyatlarla kiralanması ve bu yolla kiralardaki dengelenmeye katkı sunulması öngörülüyor.

Önümüzdeki günlerde, Cumhurbaşkanlığına arz edildiği belirtilen süre uzatımına ilişkin resmi kararın yayımlanması, mali destek miktarları ile başvuru şartlarındaki güncellemelerin netleşmesi ve uygulamanın İstanbul dışındaki riskli bölgeleri kapsayıp kapsamayacağı yakından izlenecektir.