Bölgesel Güvenlikte Yeni Eşik: Mekke Anlaşması'nın TBMM Boyutu ve Anlamı

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos'ta imzalanan 16 maddelik Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasına dair kanun teklifinin ilk maddesi 5 Kasım 2026'da TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi. Dünyada artan güvenlik riskleri karşısında üç ülkeyi kolektif bir çerçevede buluşturan bu girişim, bölgesel istikrar ve caydırıcılık hedefleri açısından kritik bir dönüm noktasını temsil ediyor. Teklifin diğer maddelerinin görüşülmesi ve yasalaşma sürecinin tamamlanması için Meclis'teki çalışmalar sürüyor.

Sürecin Gelişimi ve TBMM'deki Görüşmeler

Anadolu Ajansı ve TRT Haber'in aktardığı bilgilere göre, anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair teklifin tümü üzerindeki görüşmeler Genel Kurul'da tamamlandıktan sonra madde görüşmelerine geçildi. İlk maddenin kabul edilmesinin ardından oturumu yöneten TBMM Başkanvekili Celal Adan, komisyonun yerini almaması üzerine birleşimi kapattı. Anlaşmanın tam olarak yürürlüğe girmesi için TBMM Genel Kurulu'ndaki görüşmelerin tamamlanması, ardından Cumhurbaşkanı tarafından imzalanarak Resmî Gazete'de yayımlanması gerekiyor.

Genel Kurul'da AK Parti Grubu adına söz alan TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, anlaşmanın Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde yer alan meşru müdafaa ve kolektif savunma esasına dayandığını vurguladı. Oktay, bu adımın Orta Doğu'da kolektif bir caydırıcılık kalkanı oluşturmayı hedeflediğini ve taraflar arasında stratejik diyaloğu pekiştireceğini ifade etti. TBMM Millî Savunma Komisyonu Başkanı Hulusi Akar da uluslararası dengelerin hızla değiştiğini, BM kayıtlarına göre dünyada 60 farklı noktada çatışma yaşandığını belirterek, savunma alanındaki iş birliğinin artık bir zorunluluk haline geldiğini dile getirdi.

Anlaşmanın Kurumsal Çerçevesi ve Güvenlik Hükümleri

TRT Haber'in paylaştığı ayrıntılara göre, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan anlaşmada 'Çekirdek Taraflar' olarak tanımlanıyor. Anlaşmanın temelini oluşturan 2. maddeye göre, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı ya da askeri saldırganlık tüm taraflara yapılmış sayılacak. Ancak bu kolektif savunma refleksi otomatik ya da kontrolsüz bir askeri müdahaleyi beraberinde getirmiyor:

• Karşılıklı destek mekanizmasının devreye girmesi için öncelikle saldırıya uğrayan tarafın resmî talepte bulunması gerekiyor.
• Üç ülkenin ortak ve objektif değerlendirmesi neticesinde desteğin kapsamı ve niteliği belirlenecek; bu süreçte oy birliği şartı aranacak.
• Türk Silahlı Kuvvetleri'nin çatışmalara katılmak üzere yurt dışına gönderilmesi, Anayasa'nın 92. maddesi kapsamında münhasıran TBMM'de kabul edilecek tezkerelerle mümkün olabilecek.

Anlaşmanın kurumsal omurgasını ise Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşacak Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi oluşturacak. Yılda en az iki kez dönüşümlü toplanacak olan yapının daimi sekretaryasına Suudi Arabistan ev sahipliği yapacak. 3 yıllık süreyle dönüşümlü yürütülecek Genel Sekreterlik görevini ilk olarak Pakistan üstlenecek. İttifaka yeni ülkelerin katılımı ise yalnızca kurucu çekirdek tarafların oy birliğiyle gerçekleşebilecek.

Savunma iş birliği yalnızca siyasi dayanışmayla sınırlı kalmayıp somut adımları da kapsıyor. Taraflar ortak savunma üretimi, ileri teknoloji alanlarında Ar-Ge ve inovasyon projeleri yürütme, insan kaynağı yetiştirme ve mühimmat, silah, yakıt ile yedek parça tedarikini içeren ortak lojistik hatlar kurma konusunda taahhütte bulunuyor. Ayrıca anlaşmanın 9. ve 13. maddeleri terörle mücadele ve istihbarat paylaşımını düzenlerken, belgelerin korunmasında 'bilmesi gereken' kuralı esas alınıyor.

Türkiye ve Bölge Açısından Stratejik Anlamı

Değerlendirmemize göre bu anlaşma, Türkiye'nin son yıllarda savunma sanayiinde yakaladığı yüksek yerlilik kapasitesini ve diplomatik ağırlığını çok taraflı kurumsal yapılara aktarma kabiliyetini gösteriyor. Karadeniz'de Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ne titizlikle bağlı kalarak istikrarı koruyan Türkiye, güney ve doğu coğrafyalarında da müttefikleriyle kurduğu bu ortak zemin üzerinden çatışmaları engelleyici bir güç unsuru olmayı hedefliyor.

Anlaşmanın getirdiği anayasal ve hukuki denge mekanizmaları da dikkat çekicidir. Yurt dışına asker gönderilmesi hususunun TBMM onayına ve tezkere sürecine bağlanmış olması, Türkiye'nin kendi iradesi dışında öngörülemeyen bir çatışmanın içine çekilmesini hukuken önlemektedir. Süresiz olarak hazırlanan ve ilk 10 yıl çekilme hakkı tanınmayan bu mutabakat, uzun vadeli ve kurumsal bir güvenlik mimarisi tasarlandığını ortaya koymaktadır.

Önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu'nda teklifin kalan 15 maddesinin görüşme takvimi, Meclis iradesinin şekillenmesi ve onay belgelerinin sekretaryaya teslim edilme aşamaları takip edilecektir.