Fon Krizinde Kritik Eşik: Teftiş Kurulu İncelemesi ve Denetim Sorumluluğu

Sermaye piyasalarında geniş yankı uyandıran fon manipülasyonu soruşturmasında, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın başvurusu üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığı Teftiş Kurulu devreye girdi. Bakan Mehmet Şimşek'in talimatıyla başlatılan ön inceleme süreci, yalnızca geçmiş işlemleri değil, doğrudan düzenleyici ve denetleyici otoritenin gözetim sorumluluğunu masaya yatırması bakımından tüm piyasa aktörlerini yakından ilgilendiriyor.

Soruşturmanın Hukuki ve İdari Arka Planı

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Terörizmin Finansmanı ve Aklama Suçu Soruşturma Bürosu, yürüttüğü kapsamlı fon soruşturması çerçevesinde 30 Eylül 2026 tarihinde Hazine ve Maliye Bakanlığına resmî bir yazı gönderdi. Yazıda, 18 Nisan 2022 ile 18 Nisan 2026 tarihleri arasında Sermaye Piyasası Kurulu Başkanlığı görevini yürüten İbrahim Ömer Gönül hakkında görevi kötüye kullanma suçlamasıyla soruşturma izni talep edildi. Gönül, talep yazısıyla aynı gün olan 30 Eylül'de savcılıkta şüpheli sıfatıyla ifade verdi.

Süreç, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 133'üncü maddesinde düzenlenen özel soruşturma usulüne dayanıyor. İlgili kanun maddesi uyarınca, kurul başkan ve üyelerinin görevleriyle bağlantılı eylemlerine yönelik adli tahkikat yürütülmesi ilgili Bakanın iznine tabi bulunuyor. Savcılığın fonların denetim ve gözetiminde görev gereklerinin yerine getirilmediğine dair yeterli emare bulunduğu yönündeki tespiti üzerine, Bakan Mehmet Şimşek Teftiş Kurulu müfettişlerini ön inceleme ve araştırma yapmak üzere görevlendirdi. Teftiş Kurulu tarafından hazırlanacak rapor, soruşturma izni verilip verilmeyeceğini belirleyecek.

Savcılık dosyasında, Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda işlem gören hisselerde gerçekleştirilen manipülatif işlemlerin portföy yönetim şirketleri ile Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu'na (TEFAS) açık veya kapalı yatırım fonları üzerinden organize edildiği belirtiliyor. Dosyada Tera Portföy Birinci Serbest Fon, Pusula Portföy Hisse Senedi Fonu, Pusula Portföy Birinci Değişken Fon, Tera Portföy Algoritmik Stratejiler Serbest Fon, Atlas Portföy Serbest Fon ve Hedef Portföy İkinci Serbest Fon gibi fonların ismi yer alıyor. Eylemler; suç işlemek amacıyla örgüt kurma, nitelikli dolandırıcılık, piyasa dolandırıcılığı ve suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama suçları kapsamında inceleniyor.

Piyasa Dinamikleri ve Güven Mekanizması

Değerlendirmemize göre bu idari inceleme adımı, fon piyasasında sarsılan kurumsal güvenin onarılması açısından zorunlu bir dönüm noktasıdır; zira denetleyici otoritenin hesap verebilirliği sağlanmadan yatırım fonlarına yönelik sermaye akışının sağlıklı bir zemine oturması mümkün değildir.

Bu görüşe varmamızın temel gerekçesi, savcılık incelemesine konu olan eylemlerin SPK güvencesine güvenen bireysel ve kurumsal yatırımcıların sistemik algısını doğrudan zedelemiş olmasıdır. SPK'nın 2024 yılından Eylül 2026'ya kadar olan süreçte manipülasyon raporları düzenleyerek suç duyurularında bulunduğu bilinmekle birlikte, savcılık söz konusu dönemde finansal ve dijital gözetim mekanizmalarının yapay fiyat hareketlerini engellemede yetersiz kaldığını ileri sürmektedir. Piyasa gerçekleriyle uyuşmayan kazançların bazı kişi ve şirketlere aktarılırken çok sayıda yatırımcının ana parasını dahi alamayacak boyutta zarara uğraması, denetim zafiyeti iddialarını teknik bir ihmalden öteye taşıyarak idari ve cezai bir sorumluluk meselesine dönüştürmüştür.

Bu gelişmenin piyasalar üzerinde iki farklı senaryo üzerinden etki yaratması muhtemeldir. İlk senaryoda, Bakanlık denetiminin derinleştirilerek SPK bünyesindeki gözetim zafiyetlerinin açıkça ortaya konması, orta ve uzun vadede sermaye piyasalarına olan kurumsal güveni tahkim edebilir. Böyle bir şeffaflık, portföy yönetim şirketlerinin risk yönetimi ve iç kontrol sistemlerini sıkılaştırmasını zorunlu kılar. İkinci ve olumsuz senaryoda ise, düzenleyici kurumun tepe yönetimine uzanan bu soruşturmanın yarattığı belirsizlik, yerli fon piyasasına ve Borsa İstanbul işlem hacimlerine kısa vadede temkinli bir duraklama veya likidite çıkışı olarak yansıyabilir. Kurumsal ve yabancı fonların, regülasyon süreçleri netleşene kadar pozisyonlarını küçültme eğilimine girmesi de ihtimaller arasındadır.

Uygulamada Kurumların ve Yatırımcıların İzleyeceği Adımlar

Ortaya çıkan tablo, sermaye piyasasında faaliyet gösteren aktörler ile bilançosunda fon yatırımı bulunduran şirketlerin risk yönetimi süreçlerini yeniden yapılandırmasını gerektiriyor. Malzemede yer alan tespitler doğrultusunda, benzer mağduriyetlerin önüne geçebilmek için şirket yönetimleri ve fon yatırımcıları somut bir denetim senaryosu izlemelidir.

Örneğin bilançosundaki nakit fazlasını TEFAS üzerinden hisse senedi veya serbest fonlarda değerlendiren bir ticari işletme düşünelim. Şirketin mali işler birimi ve mali müşaviri, mevcut portföydeki fonların geçmiş getirilerini salt getiri büyüklüğüne göre değil, piyasa ortalamalarıyla uyumuna göre acilen gözden geçirmelidir. İncelemede ele alınan fonlarda olduğu gibi, benzer yatırım stratejisine sahip diğer fonların çok üzerinde ve olağan piyasa hareketleriyle bağdaşmayan aşırı getiri sağlayan fonlar tespit edildiğinde, şirketin bu pozisyonlardaki riskini derhal sınırlandırması gerekir. Mali yönetim, fonun portföy dağılımında sığ hisse yoğunlaşması olup olmadığını, fon kurucusu portföy yönetim şirketinin bağımsız denetim ve kurumsal yönetim raporlarını incelemeli; gerektiğinde fon dağılımını geniş tabanlı ve şeffaf enstrümanlara yönlendirmelidir. Aynı şekilde serbest fon yatırımı bulunan nitelikli kurumsal yatırımcılar, fon iç tüzüklerinde belirtilen stratejilerin dışına çıkılıp çıkılmadığını dönemsel portföy raporlarıyla bizzat teyit etmelidir.

Bakanlık Teftiş Kurulu'nun yürüteceği ön inceleme, sermaye piyasalarında kural koyucu ve denetleyici erklerin kendi sorumluluk alanlarıyla yüzleşmesi bakımından kritik bir sınav niteliği taşımaktadır. İnceleme sonucunda verilecek karar piyasa mekanizmasının şeffaflığına doğrudan yön vereceğinden, mali işler birimlerinin soruşturma kapsamındaki fonlarla ilişkili olası muhasebesel ve hukuki riskleri yakından takip etmesi yerinde olacaktır.