Kendi Deponuzdan Doldursanız da Kural Değişmiyor: Binek Araç Yakıtında Yüzde 70 Sınırı

İşletmelerin maliyetleri düşürmek veya operasyonel kolaylık sağlamak amacıyla iş yerlerine kurdukları akaryakıt tanklarından binek araçlara yakıt ikmali yapması, binek araç gider kısıtlamasını ortadan kaldırmıyor. Gelir İdaresi Başkanlığı İstanbul Defterdarlığı tarafından verilen özelge, toptan alınan yakıt faturasının doğrudan genel gider yazılamayacağını, binek araçlara sarf edilen kısmın yüzde 70 gider kısıtlamasına ve KDV düzeltmesine tabi olduğunu açıklığa kavuşturdu. Filosunda hem binek hem ticari taşıt barındıran mükellefler için bu yaklaşım, yakıt yönetim ve muhasebe süreçlerinin yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılıyor.

Arka Plan ve İdarenin Yaklaşımı

Gelir İdaresi Başkanlığı İstanbul Defterdarlığı tarafından yayımlanan 06.08.2024 tarihli özelgede, imalat sektöründe faaliyet gösteren ve aktifinde hem binek otomobil hem de kamyonet cinsi ticari araçlar bulunan bir mükellefin durumu değerlendirildi. Söz konusu şirket, yakıt ikmalini verimli kılmak amacıyla iş yerine anlaşmalı bir istasyon vasıtasıyla 3 bin litrelik akaryakıt tankı kurmuş, alımları toplu faturalarla yapmış ve bir izleme sistemi üzerinden hangi araca ne kadar yakıt verildiğini kaydetmiştir. Şirket, faturanın toplu gelmesi nedeniyle kısıtlamanın uygulanıp uygulanmayacağını ve kısıtlamanın hangi aşamada devreye gireceğini sormuştur.

İdarenin verdiği yanıt, vergi uygulamasında biçimden ziyade iktisadi faaliyetin özünün esas alındığını bir kez daha göstermektedir. İdareye göre, akaryakıtın faturada toplu veya dökme olarak yer alması vergisel muameleyi değiştirmez; temel ölçüt yakıtın fiilen hangi araçta tüketildiğidir. Akaryakıt tankta beklediği sürece henüz tüketim gerçekleşmediğinden herhangi bir kısıtlama uygulanmaz. Kısıtlama, faturanın şirkete ulaştığı tarihte değil, yakıtın tanktan binek otomobile aktarılarak sarf edildiği dönemde devreye girer. Kamyonet gibi ticari nitelikli araçlara yapılan ikmaller ise binek araç kısıtlamasının tamamen dışında kalır.

Katma Değer Vergisi Kanununun 29/1-a ve 30/d maddeleri uyarınca, kazancın tespitinde indirimi kabul edilmeyen giderlere ait KDV indirim konusu yapılamamaktadır. Dolayısıyla depodan binek araçlara aktarılan yakıtın bedelinin yalnızca gider kabul edilen yüzde 70'ine ait KDV tutarı indirim konusu yapılabilmekte, indirimi kabul edilmeyen yüzde 30'luk kısıtlamaya tekabül eden KDV tutarı ise kanunen kabul edilmeyen gider olarak kayıtlara alınmaktadır.

Özgün Değerlendirme ve Filo Yönetimi Riski

Değerlendirmemize göre, idarenin bu yaklaşımı şirket içi yakıt tankı kullanımını vergisel bir tasarruf yöntemi olmaktan çıkarıp yalnızca operasyonel bir kolaylık seviyesine indirgemektedir; bu durum özellikle araç takip sistemi bulunmayan işletmeler için ciddi bir tarhiyat riski doğuracaktır.

Bu görüşe varmamızın gerekçesi, idarenin mükelleften fiili tüketim bazlı ayrıştırma talep etmesidir. Şirketler toplu akaryakıt alımlarını çoğu zaman doğrudan ilk madde ve malzeme veya genel yönetim gideri gibi hesaplara aktarma eğilimindedir. Oysa depodan yapılan tüketim binek ve ticari araçlar arasında teknik bir sistemle ayrılmadığı takdirde, vergi incelemelerinde depodan çıkan tüm yakıtın binek araçlarda kullanıldığı varsayımıyla mükellefin aleyhine cezalı tarhiyat yapılma ihtimali oldukça yüksektir. Dolayısıyla tank kurmak işletmeye vergisel bir avantaj sağlamadığı gibi, ispat külfeti ve detaylı sarfiyat muhasebesi gibi ilave operasyonel yükler getirmektedir.

Uygulamada Dikkat Edilecekler ve Hesaplama Adımları

İşletmesinde yakıt deposu bulunan mükelleflerin cezalı bir tarhiyatla karşılaşmamaları için sarfiyat anında ve muhasebe kayıtlarında şu adımları izlemeleri gerekmektedir:

• Toptan alınan yakıt faturası geldiğinde bedel doğrudan gider yazılmamalı, depodaki yakıt stok hesaplarında takip edilmelidir.
• Depodan araçlara yapılan her dolum; taşıtın plakası, türü (binek veya kamyonet gibi ticari) ve miktarı belirtilerek elektronik taşıt tanıma sistemi veya imzalı puantaj cetvelleriyle tevsik edilmelidir.
• Dönem sonlarında binek araçlara aktarılan yakıt tutarları ayrıştırılarak bu tutarın yüzde 70'i gider, yüzde 30'u kanunen kabul edilmeyen gider kaydedilmelidir.
• Binek araca verilen yakıtın faturadaki KDV payı hesaplanarak, bu KDV'nin yüzde 70'i indirilecek KDV hesabına, yüzde 30'u ise kanunen kabul edilmeyen gider hesabına intikal ettirilmelidir.
• Ticari araçlara yapılan dolumların tamamı ile bunlara ait KDV'nin tamamı kısıtlamaya tabi tutulmaksızın kayıtlara alınmalıdır.

Konunun muhasebe uygulamasını varsayımsal bir senaryo ile somutlaştıralım. Varsayalım ki bir üretim işletmesi deposundan ilgili ay içinde izleme sistemi verilerine göre binek otomobillerine KDV hariç 100.000 TL tutarında motorin ikmali yapmıştır. Akaryakıt faturasındaki KDV oranının yüzde 20 olduğunu varsayarsak, bu sarfiyatın toplam KDV tutarı 20.000 TL olacaktır.

Bu durumda uygulanacak hesaplama adımları şöyle gerçekleşecektir:

• Binek araçlara aktarılan net yakıt bedeli: 100.000 TL.
• Kurum kazancından indirilebilecek gider tutarı (100.000 TL x %70): 70.000 TL.
• Kanunen kabul edilmeyen gider yazılacak yakıt payı (100.000 TL x %30): 30.000 TL.
• İndirim konusu yapılabilecek KDV tutarı (20.000 TL x %70): 14.000 TL.
• İndirimi kabul edilmeyen ve kanunen kabul edilmeyen gider yazılacak KDV tutarı (20.000 TL x %30): 6.000 TL.
• Sonuç olarak işletme, binek otomobil yakıt sarfiyatı nedeniyle toplam 70.000 TL gider ve 14.000 TL indirilecek KDV kaydederken; 36.000 TL (30.000 TL ana para + 6.000 TL KDV) tutarını kanunen kabul edilmeyen gider olarak matraha eklemek zorundadır.

Toplu akaryakıt alımı yapan ve kendi deposundan ikmal sağlayan işletmelerin, fatura bazlı değil fiili tüketim bazlı bir muhasebe kurgusu oluşturması şarttır. Araç bazında ayrıştırma yapmayan veya toplu faturayı doğrudan tam gider yazan şirketlerin olası bir incelemede geriye dönük vergi ziyaı cezaları ve gecikme faiziyle karşılaşabileceğini hatırlatmak isteriz.