Tabeladaki Çifte İndirim: Akaryakıt Düşüşü Depoya ve Çarşı-Pazara Nasıl Yansır?

Uluslararası petrol piyasalarındaki düşüş eğilimi, Türkiye'de akaryakıt pompa fiyatlarına kasım ayının ilk haftasında çifte indirim olarak yansıdı. Önce 6 Kasım Cuma günü benzinin litre fiyatında 6 lira 8 kuruşluk indirime gidildi, hemen ardından 7 Kasım Cumartesi günü motorin grubunda ortalama 5,40 ila 5,47 liralık fiyat gerilemesi gerçekleşti. Bu indirimler yalnızca araç sahiplerinin yakıt harcamasını değil, tarladan ve fabrikadan rafa uzanan nakliye zincirinin maliyetini de doğrudan etkilediği için hane bütçesi açısından büyük önem taşıyor.

Pompa Fiyatlarında Son Durum ve Depo Hesabı

Yayımlanan sektör ve medya verilerine göre, 6 Kasım sabahından itibaren geçerli olan 6,08 TL'lik indirimle birlikte benzinin litre fiyatı büyükşehirlerde geriledi. İstanbul Avrupa Yakası'nda benzin litresi 74,60 TL (bazı listelerde 74,52 TL), Ankara'da 75,42 ila 75,60 TL, İzmir'de ise 75,62 ila 75,80 TL seviyesinde işlem görmeye başladı. Fiyatlar Adana ve Giresun'da 76,40 TL, Bitlis'te 77,20 TL (doğu illeri genelinde 77,02 TL) olarak kayıtlara geçti.

Motorin tarafında ise 7 Kasım itibarıyla gelen 5,40 ila 5,47 liralık indirim, litre fiyatını yeniden 100 liranın altına çekti. İndirim öncesinde 100,50 ila 100,60 TL bandında seyreden motorin; İstanbul'da 95,09 ila 95,20 TL'ye, Ankara'da 96,16 ila 96,30 TL'ye, İzmir'de 96,47 ila 96,60 TL'ye indi. Doğu illerinde ortalama 97,89 TL, Adana'da 97,10 TL ve Bitlis'te 98,00 TL oldu. LPG fiyatlarında ise bir değişiklik yapılmadı; İstanbul'da 50,70 TL, Ankara'da 50,79 TL, İzmir'de 50,70 TL düzeyindeki fiyatlar sabit kaldı. Dağıtım şirketleri ve bayiler arasındaki serbesti nedeniyle bu rakamlar istasyondan istasyona küçük farklılıklar gösterebiliyor.

Bu verileri bir otomobil sahibinin gündelik bütçesi üzerinden somutlaştıralım. Ortalama 50 litrelik deposu olan benzinli bir binek aracın deposunu tamamen doldurmanın maliyeti, 6,08 liralık düşüşle birlikte yaklaşık 304 TL azalmış oldu. Benzer şekilde, 50 litrelik yakıt deposuna sahip dizel bir aracın dolum maliyetinde de motorindeki 5,40 ila 5,47 liralık düşüş sayesinde tek depoda yaklaşık 270 ila 273,5 TL tasarruf imkânı doğdu. Ayda iki depo yakıt tüketen bir aile için bu tutar, aylık bütçede 500 ila 600 liralık doğrudan bir rahatlama anlamına geliyor.

Küresel Petrol Piyasasında Neler Oluyor?

Pompadaki bu indirimlerin arkasındaki temel dinamik, küresel ham petrol fiyatlarındaki sert gerilemedir. Cuma günü işlemlerinde Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,5 azalarak 97,8 dolara, ABD türü WTI ham petrolü ise 91,62 dolara kadar indi. Vadeli piyasa verileri doğrultusunda Brent petrolün haftayı yaklaşık yüzde 12, WTI kontratının ise yüzde 12,1 düşüşle tamamlaması öngörüldü. Cumartesi günü yansıyan piyasa tablolarında da Brent petrolün 97 ila 98,32 dolar aralığında dalgalandığı görüldü.

Fiyatların düşmesinde iki ana etken öne çıkıyor:

• Bloomberg News'in aktardığına göre ABD ile İran'ın çatışmaları sona erdirecek bir anlaşmaya yaklaştığı haberleri ve ABD Kongresi ara seçimlerinde Demokratların çoğunluğu kazanması, piyasadaki jeopolitik risk primini belirgin biçimde aşağı çekti.
• JPMorgan verilerine göre küresel ham petrol arzı eylül ayında günlük 1,1 milyon varil, ekim ayında ise günlük 1,4 milyon varil fazla verdi. Özellikle Brezilya, Venezuela, Guyana ve Arjantin gibi Latin Amerika üreticilerinin piyasaya geçen yıla göre günlük 1,5 milyon varil daha fazla petrol sunması arz tarafını güçlendirdi.

Buna karşılık piyasada risklerin bütünüyle dağılmadığı da görülüyor. ANZ stratejisti Daniel Hynes'in dikkat çektiği üzere, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresinde petrol tankerlerine yönelik son günlerde gerçekleşen en az beş saldırı ve boğazdaki deniz trafiğinin kapasitenin yüzde 60'ının altında kalması, aşağı yönlü hareketi sınırlayan unsurlar arasında yer alıyor.

Nakliye Kanalı, Çarşı-Pazar ve Enflasyona Olası Etkiler

Ekonomi bilimi açısından akaryakıt indirimlerinin en kritik boyutu, çarşı ve pazar fiyatları ile resmi enflasyon göstergelerine olan dolaylı etkisidir. Türkiye'de tüketim mallarının çok büyük bir bölümü karayolu taşımacılığı ile sevk ediliyor. Ağır vasıtalar ve hafif ticari araçlar ağırlıklı olarak motorin kullandığı için motorindeki yüzde 5'in üzerindeki gerileme, nakliye ve lojistik maliyetlerini doğrudan aşağı çeker.

Değerlendirmemize göre bu maliyet düşüşünün market raflarına ve pazar tezgâhlarına yansıması iki farklı senaryoya bağlıdır:

• İlk senaryoda, akaryakıt fiyatlarındaki bu gerileme kalıcı hale gelirse, toptancı hallerinden marketlere yapılan sevkiyat maliyetlerinin düşmesiyle birlikte yaş meyve-sebze ve temel gıda maddelerinin etiketlerinde sınırlı da olsa bir fiyat yumuşaması görülebilir. Nakliye maliyetinin ürün birim fiyatı içindeki payı azaldıkça, aylık enflasyon sepetine olumlu bir katkı sağlanabilir.
• İkinci senaryoda ise, döviz kurundaki seyir (malzemelerdeki tablolarda dolar kurunun 50,14 TL bandında seyrettiği görülüyor) ya da küresel petrol piyasasında Hürmüz kaynaklı yeni jeopolitik sıçramalar indirimlerin kalıcılığını engelleyebilir. Enerji maliyetlerindeki oynaklık sürerse, lojistik şirketleri navlun fiyatlarını hemen aşağı çekmekte temkinli davranabilir ve indirimlerin çarşı-pazara yansıması sınırlı kalabilir.

Önümüzdeki günlerde piyasalar açısından iki temel gösterge takip edilecek. Birincisi, ABD-İran eksenindeki diplomatik temasların sonuçlanıp sonuçlanmayacağı ve Hürmüz Boğazı'ndaki tanker güvenliğinin seyrine bağlı olarak Brent petrolün 97-98 dolar seviyesinde tutunup tutunamayacağıdır. İkincisi ise, motorin ve benzindeki bu indirimlerin dağıtım zinciri tarafından perakende ürün fiyatlarına ne ölçüde yansıtılacağı ve hanehalkının market fişlerine fiilen yansıyıp yansımayacağı olacaktır.