Tasarruf Finansmanda BDDK Freni: Sözleşme Sayısına ve Limitlere Yeni Kural

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), tasarruf finansman şirketlerinin faaliyetlerine ve katılımcı haklarının korunmasına yönelik köklü kısıtlamaları 1 Ekim 2026 itibarıyla devreye aldı. Finansal Kurumlar Birliği Başkanlığına iletilen bu düzenleme, kişi başına düşen aktif sözleşme adedine doğrudan sınır çizerken fon havuzlarının değerlendirilme kurallarını ve finansman tavanlarını yeniden yapılandırıyor. Faizsiz modelle ev ve araç sahibi olmak isteyen geniş bir mükellef ve tüketici kitlesini ilgilendiren bu adım, alternatif finansman sektöründeki likidite yönetimini kökten değiştirecek bir nitelik taşıyor.

Sözleşme Sayıları ve Finansman Limitlerinde Yeni Çerçeve

Yeni düzenlemenin getirdiği en belirgin kural, sistemdeki sözleşme yoğunlaşmasının önüne geçmek oldu. Alınan karara göre aynı kişi veya risk grubu, tasarruf finansman sistemi genelinde toplamda en fazla iki aktif sözleşme bulundurabilecek. Katılımcıların bu hakkı eş zamanlı olarak yalnızca 1 adet taşıt finansmanı ve 1 adet konut veya çatılı iş yeri finansmanı şeklinde kullanılabilecek. Aynı anda birden fazla konut ya da birden fazla taşıt için sözleşme yapılmasına izin verilmeyecek.

Sözleşme adedine set çekilirken finansman üst limitlerinde piyasa koşullarına paralel artışlara gidildi:

• Taşıt finansmanında kişi ve risk grubu bazında kullandırılacak azami sözleşme tutarı 6 milyon 250 bin liraya yükseltildi.
• Konut ve çatılı iş yeri finansmanında üst sınır 62 milyon 500 bin lira olarak belirlendi.
• Bir kişi veya risk grubunun sistemdeki tüm sözleşmelerinin toplam parasal tutarı da en fazla 62 milyon 500 bin lira olarak sabitlendi.

Bunun yanı sıra sistemde büyük hacimli sözleşmelerin payını kontrol altında tutmak amacıyla yüksek tutarlı sözleşme baremleri güncellendi. Yüksek tutar alt sınırı taşıt sözleşmelerinde 2 milyon 509 bin 800 liradan 5 milyon liraya, konut ve çatılı iş yerinde ise 6 milyon 274 bin 500 liradan 12 milyon 500 bin liraya çıkarıldı. Bu kategoriye giren sözleşmelerin toplam portföy içindeki ağırlığı azami yüzde 5 ile sınırlandırıldı. Sektöre yeni katılan aktörler için ise kademeli bir intibak takvimi benimsendi; 1 Ocak 2025 tarihinden sonra kurulan şirketler için bu azami pay 30 Haziran 2027 tarihine kadar yüzde 15, izleyen altı aylık dönemde yani 31 Aralık 2027 tarihine kadar ise yüzde 10 olarak uygulanacak.

Fon Havuzunun Güvenliği ve Likidite Yönetimi

Katılımcılardan toplanan tasarrufların güvenliği ve olası iflas ya da ödeme güçlüklerinin engellenmesi amacıyla fonların nemalandırılacağı araçlara katı sınırlamalar getirildi. Tasarruf finansman şirketleri, topladıkları fonları ve şirket öz kaynaklarını sadece belirli düşük riskli varlıklarda değerlendirebilecek. Belirlenen izinli enstrümanlar şunlardan oluşuyor:

• Katılım bankalarında açılacak Türk lirası cinsi özel cari hesaplar veya katılma hesapları.
• Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen ve altına dayalı olmayan yurt içi kira sertifikaları (sukuk).
• Risk değeri 1 veya 2 seviyesinde bulunan Türk lirası cinsi katılım esaslı yatırım fonları.

Havuzlarda atıl kaynak birikmesini ve kaynakların katılımcılara teslimat yerine getirisiz bekletilmesini önlemek amacıyla da teknik bir sınır konuldu. Şirketlerin günlük getirisiz fon bakiyesi, bir önceki ay sonu itibarıyla hesaplanan toplam tasarruf fon havuzu tutarının binde 2'sini aşamayacak. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası EFT sistemi kapanış saatinden sonra şirket hesaplarına giren bakiyeler ise operasyonel aksama yaşanmaması adına bir sonraki iş gününün binde 2 hesabına dahil edilecek.

Valentra Analizi ve Uygulama Senaryosu

Değerlendirmemize göre BDDK'nın bu müdahalesi, tasarruf finansman sektörünü birden fazla gayrimenkul veya filo tipi araç alımıyla portföy oluşturan ticari ve yarı spekülatif aktörlerden arındırarak sistemin özü olan hanehalkı tabanlı bireysel birikim modeline geri dönmesini zorunlu kılacaktır. Bu görüşe varılmasındaki temel gerekçe, kişi başı eş zamanlı konut ve araç sayısının tekle sınırlandırılması ve yüksek tutarlı sözleşmelerin toplam portföyde yüzde 5 ile kısıtlanmasıdır. Zira büyük montanlı girişler şirketin kısa vadeli nakit girişini parlatırken, teslimat dönemi geldiğinde havuzun likidite dengesini sarsma riski barındırıyordu. Şirketlerin fon havuzunu getirisiz tutma limitinin binde 2 gibi dar bir marja hapsedilmesi de şirket yönetimlerini fonları hızlıca ya hak sahiplerine teslim etmeye ya da düşük riskli sukuk ve katılım araçlarına yönlendirmeye sevk edecektir.

Bu kuralların uygulamada nasıl işleyeceğini somut bir senaryo üzerinden inceleyelim:

Varsayalım ki bir mükellef veya bireysel katılımcı, bir tasarruf finansman şirketi aracılığıyla hem yeni bir iş yeri hem de dağıtım aracı almak istemektedir. Katılımcı, 8 milyon lira tutarında bir iş yeri finansmanı ve 4 milyon lira tutarında bir araç finansmanı talep etmektedir.

Adım adım yapılacak kontroller şu şekilde gerçekleşecektir:

İlk olarak sözleşme sayısı denetlenecektir. Katılımcının eş zamanlı 1 çatılı iş yeri ve 1 taşıt talebi bulunmaktadır; bu talep azami 2 sözleşme ve kategori başına azami 1 adet kuralına uygundur. Aynı katılımcı ikinci bir araç ya da ikinci bir konut eklemek isteseydi sistem bu üçüncü sözleşmeye izin vermeyecekti.

İkinci aşamada tutar limitleri incelenecektir. Araç bedeli olan 4 milyon lira, taşıt azami limiti olan 6 milyon 250 bin liranın altındadır. İş yeri bedeli olan 8 milyon lira da azami limit olan 62 milyon 500 bin liranın altındadır. İki sözleşmenin toplamı olan 12 milyon lira, kişi başı toplam üst sınır olan 62 milyon 500 bin lirayı aşmamaktadır.

Üçüncü aşamada yüksek tutar kotası kontrol edilecektir. Araç finansmanı tutarı olan 4 milyon lira, 5 milyon liralık yüksek tutar alt sınırının altında kaldığı için normal kategoridedir. Ancak 8 milyon liralık iş yeri sözleşmesi, 12 milyon 500 bin liralık yüksek tutar eşiğinin altında kaldığından o da genel portföy içinde değerlendirilecektir. Katılımcının iş yeri talebi 15 milyon lira olsaydı, şirket bu tutarı toplam sözleşme hacminin yüzde 5'ini aşmayan yüksek tutarlı sözleşme kotası içinde kabul etmek zorunda kalacaktı.

Dördüncü aşamada maliyet ve havuz süreci devreye girecektir. Katılımcıdan talep edilen finansman tutarının yüzde 7'si oranında hizmet bedeli alınacaktır. İş yeri için 8 milyon liranın yüzde 7'si olan 560 bin lira, taşıt için 4 milyon liranın yüzde 7'si olan 280 bin lira olmak üzere toplam 840 bin lira hizmet bedeli ile kanuni harç ve masraflar tahsil edilecektir. Toplanan taksitler ise şirketin havuzunda atıl kalamayacak; örneğin bir önceki ay sonu havuz büyüklüğü 100 milyon lira olan bir şirkette günlük nemasız tutulabilecek azami tutar 200 bin lira (yüzde 0,2) olacağından, kalan bakiyeler zorunlu olarak katılım hesaplarında, Hazine sukuklarında veya 1-2 riskli katılım fonlarında bekletilecektir.

Ekonomiye ve Finansmana Erişime Olası Etkileri

Söz konusu düzenlemenin piyasaya etkileri açısından iki farklı senaryo gündeme gelebilir. İyimser senaryoda, sistemdeki spekülatif talep baskılanırken katılımcıların yatırdığı paraların risk değeri yüksek maceralı yatırımlara yönlendirilmesi tamamen engellenecektir. Bu durum, tasarruf sahiplerinin sisteme güvenini artırarak banka kredisine erişmekte zorlanan veya faiz hassasiyeti taşıyan geniş kesimlerin güvenli biçimde finansmana ulaşmasını sağlayabilir. Teslimatların daha öngörülebilir bir vadede gerçekleşmesi, ikinci el araç ve konut piyasasında suni fiyat sıçramalarının da bir miktar kontrol edilmesine dolaylı katkı sunabilir.

Daha temkinli senaryoda ise şirketlerin yüksek tutarlı sözleşmelerdeki yüzde 5 kısıtı ve sözleşme adedi sınırlaması nedeniyle toplam işlem hacimlerinde yavaşlama görülebilir. Özellikle ticari işletmelerin birden fazla araç veya gayrimenkulü bu yolla finanse etme imkanı kalmadığından, şirketlerin komisyon gelirleri daralabilir. Bu durum küçük ölçekli finansman şirketlerinin operasyonel karlılığını baskılayarak sektörde konsolidasyon ihtiyacını hızlandırabilir.

Tasarruf finansman şirketleriyle sözleşme yapmayı planlayan mükelleflerin ve şirket yöneticilerinin, 1 Ekim 2026 itibarıyla yürürlüğe giren tek konut ve tek taşıt kuralını göz önünde bulundurarak nakit akışlarını planlamaları; geçmiş dönemdeki çoklu sözleşme alışkanlıklarının artık sistem tarafından onaylanmayacağını dikkate almaları gerekmektedir.