Sahada Füzeler Masada Diplomasi: Ukrayna Krizinde Yeni Güç Dengesi ve Senaryolar

Ukrayna sahasında askeri çatışmalar enerji ve ulaştırma altyapısını hedef alan balistik füze saldırılarıyla şiddetlenirken, Washington, Moskova ve Pekin hattında diplomatik temas arayışları hız kazanmaktadır. Sahadaki tırmanış ile diplomatik girişimlerin aynı zaman diliminde yoğunlaşması, çatışmanın seyrini ve bölgedeki stratejik denklemi doğrudan etkileyecek kritik bir eşiğe gelindiğini göstermektedir.

Sahadaki Askeri Gerilim ve Altyapı Hedefleri

Kasım ayının ilk günlerinden itibaren yoğunlaşan saldırılar, çatışmanın fiziksel boyutunu yeniden Kiev başta olmak üzere kentsel merkezlere taşımıştır. Kiev Belediye Başkanı Vitali Kliçko, 6-7 Kasım gecesi gerçekleşen balistik füze ve insansız hava aracı saldırılarında kentin Solomianskiy bölgesinde beş katlı bir apartmanın ve bir anaokulunun bulunduğu yerleşkedeki iki katlı binanın hasar gördüğünü, aralarında 14 yaşında bir çocuğun da bulunduğu beş kişinin yaralandığını duyurmuştur. Öte yandan Ukrayna Acil Durum Servisi, Zaporijya bölgesindeki Komışuvahı kasabasında bir yardım dağıtım noktasına yönelik saldırıda can kaybının 50'ye ulaştığını açıklamıştır.

Rusya Savunma Bakanlığı ise söz konusu operasyonların askeri-sanayi kompleksi, ulaşım ve enerji ağlarını hedef aldığını belirtmektedir. Rus makamları; Kiev'deki Kuzey Yol Köprüsü'nün, 1.800 megavat kapasiteli Tripolskaya Termik Santrali'nin, 750 kilovoltluk Kievskaya trafo merkezinin ve Flamingo seyir füzeleri ürettiği öne sürülen Meridian tesisinin vurulduğunu ifade etmiştir. Kış mevsimi öncesinde elektrik ve su altyapısına yönelik bu hamleler, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin daha önce uyardığı altyapı tahribatını somutlaştırmakta ve sahadaki baskıyı artırmaktadır.

Diplomasi Trafiği ve Masadaki Ayrışmalar

Askeri hareketliliğin gölgesinde diplomatik kanallarda da dikkat çekici bir hareketlilik yaşanmaktadır. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya'nın çatışmayı çözme konusunda kararlı olduğunu ve tarafların ilk kez bir çözüme bu kadar yaklaştığını savunarak telefon görüşmelerini sürdürdüğünü açıklamıştır. Bu açıklamaların hemen ardından, 10-11 Kasım tarihlerinde Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de Rusya, Ukrayna ve ABD heyetlerinin katılımıyla üçlü müzakerelerin yapılması planlanmaktadır. Rus heyetine Vladimir Medinski'nin başkanlık edeceği, ABD tarafında ise özel temsilci Steve Witkoff'un hazırlıkları yürüttüğü bildirilmektedir. Bu temaslar, Şubat ayından bu yana taraflar arasındaki ilk doğrudan müzakere zemini niteliğindedir.

Buna karşılık masanın sınırları ve aktörleri konusunda ciddi görüş ayrılıkları bulunmaktadır. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, Avrupa ülkelerinin 9-22 Kasım tarihlerinde planladığı askeri tatbikatları gerekçe göstererek, Ukrayna'ya yabancı asker konuşlandırılmasının kabul edilemez bir askeri müdahale olacağını ve Avrupa ülkelerinin müzakere masasında yeri bulunmadığını savunmuştur. Diğer tarafta Ukrayna lideri Zelenski ise Batılı müttefiklerinden savaş sonrası güvenlik garantilerine dair somut taahhütler talep etmekte; Brüksel'de ABD, Birleşik Krallık, Fransa, Almanya ve uluslararası finans kuruluşlarının katılımıyla savaş sonrası finansman toplantıları yürütülmektedir.

Küresel Dengeler ve Olası Senaryolar

Krizin küresel boyutu, Washington-Moskova-Pekin üçgenindeki temas arayışlarıyla daha geniş bir zemine oturmaktadır. Çin'in Şencen kentinde 18-19 Kasım tarihlerinde düzenlenecek APEC Zirvesi marjında Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Cinping arasında üçlü bir zirve ihtimali gündemdedir. Çin Dışişleri Bakanlığı ve Kremlin bu yöndeki temasların sürdüğünü belirtirken, ABD'nin nükleer silahların denetimine, Rusya'nın ise Ukrayna krizine odaklanmak istemesi gündem uzlaşısını henüz belirsiz kılmaktadır.

Bu tablo ışığında önümüzdeki süreç için değerlendirmemize göre iki temel senaryo öne çıkmaktadır:

• Birinci senaryoda, Abu Dabi görüşmelerinde enerji altyapısına yönelik saldırıların durdurulması ve insani konularda sınırlı bir uzlaşma sağlanması sahadaki gerilimi kısmen düşürebilir. Bu durum, büyük güçlerin katılımıyla daha kapsamlı bir ateşkes ve güvenlik mimarisi müzakeresinin önünü açabilir.
• İkinci senaryoda ise, sahadaki yıpratma saldırılarının sürmesi ve tarafların güvenlik garantileri konusundaki uzlaşmaz tutumları nedeniyle diplomatik çabaların sonuçsuz kalması ihtimalidir. Bu durum, kış şartlarında sivil altyapı krizini derinleştirebilir ve tarafların pozisyonlarını daha da katılaştırabilir.

Türkiye ve Bölge Açısından Önemi

Karadeniz havzasında güvenlik ve istikrarın korunması, Türkiye açısından doğrudan hayati bir dış politika başlığıdır. Türkiye, krizin başlangıcından bu yana benimsediği dengeli, yapıcı ve barışı önceleyen tutumuyla taraflar arasında güvenilir bir diplomatik kanal inşa etmiştir. Abu Dabi'deki temaslar ve büyük güçler arasındaki arayışlar yeni bir döneme işaret etse de, bölgede kalıcı barışın tesisi için Montrö Boğazlar Sözleşmesi çerçevesinde sağlanan deniz dengesi ve bölgesel aktörlerin rızası vazgeçilmezdir. Türkiye'nin daha önce sergilediği kolaylaştırıcı ve arabulucu rol, ilerleyen aşamalarda tarafların kapsamlı bir anlaşma zeminine dönmesi halinde yeniden kilit bir işlev görebilir.

Önümüzdeki günlerde Abu Dabi'de gerçekleştirilmesi planlanan üçlü görüşmelerin somut bir çerçeve üretip üretmeyeceği ve Şencen'deki temas trafiğinin liderler düzeyinde bir buluşmaya dönüşüp dönüşmeyeceği yakından izlenecektir.