Sorunlu Fonlar İçin Yasa Teklifi: Küçük Yatırımcıya Enflasyon Korumalı Çözüm

Sermaye piyasalarında tasfiyesine karar verilen portföy yönetim şirketlerine ait fonlarda yaşanan tıkanıklığı aşmak amacıyla hazırlanan yaklaşık 10 maddelik kanun teklifi taslağı, Meclis gündemine taşınıyor. Sermaye Piyasası Kurulu mevzuatında değişiklik öngören bu adım, hem mağduriyet yaşayan binlerce tasarruf sahibinin alacaklarına kavuşması hem de piyasa mekanizmasına duyulan güvenin yeniden tesisi açısından kritik bir dönemece işaret ediyor.

Düzenlemenin Kapsamı ve Geri Ödeme Takvimi

Hazırlanan yasa teklifi taslağı, tasfiye sürecinden doğrudan etkilenen toplam 455 bin 578 yatırımcının durumunu netleştirmeyi amaçlıyor. Verilere göre bu kitlenin yaklaşık 350 binini, fonlarda 1 milyon liranın altında bakiyesi bulunan küçük yatırımcılar oluşturuyor. Kanun koyucunun üzerinde uzlaştığı modele göre, tasfiye sürecinde öncelik tamamen portföy büyüklüğü 1 milyon liranın altında kalan bu küçük tasarruf sahiplerine verilecek. Bu gruptaki hak sahiplerinin ödemelerinin ara ödeme yöntemiyle kademeli ve peyderpey olarak bu ay içinde başlatılması hedefleniyor.

Bakiyesi 1 milyon liranın üzerinde olan kişi ve kurumların alacakları ise tasfiye adımlarının ilerlemesine bağlı olarak sonraki aşamalarda karşılanacak. Düzenlemenin dikkat çeken en belirgin unsuru, hak sahiplerine yalnızca yatırdıkları anaparanın değil, paranın zaman içindeki değer kaybını telafi edecek enflasyon farkının da yansıtılacak olmasıdır. Ancak enflasyon farkının hangi resmi endeks veya yöntem üzerinden hesaplanacağına dair teknik ayrıntılar henüz yasa metninin yasalaşma sürecinde kesinleşmiş değil.

Geri ödemelerin finansmanında kesinlikle hiçbir kamu kaynağının kullanılmayacağı, sürecin tamamen fonların kendi bünyesindeki menkul kıymetler, taşınmazlar ve ticari varlıklar ile sorumluların mal varlıklarının nakde dönüştürülmesiyle finanse edileceği bildirildi. Hak sahiplerine yönelik nakit transferleri ise Türkiye İş Bankası ve Ziraat Bankası aracılığıyla yürütülecektir.

Sürecin arka planında, Sermaye Piyasası Kurulu'nun 17 Eylül'de 7 portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar vermesi yer alıyor. Yürütülen adli soruşturmalar kapsamında 85 şüphelinin tutuklandığı, 207 kişi hakkında işlem tesis edildiği ve TMSF nezdinde açılan hesaplara şimdiye kadar 5 kişinin gönüllü iade gerçekleştirdiği bildirilmiştir.

Fon Çıkışlarının Likiditeye ve Mevduata Etkisi

Fon piyasasında yaşanan bu sarsıntının genel finansal sisteme ve makro dengelere olası etkileri yakından izleniyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan'ın TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda paylaştığı veriler, fonlardan çıkan kaynağın yönü hakkında önemli göstergeler sunuyor. Karahan, para piyasası ve benzeri fonlardan gerçekleşen çıkışların çok büyük oranda Türk lirası mevduata yöneldiğini ve para birimi dağılımında TL payının mevcut kompozisyonla uyumlu seyrettiğini belirtti.

Bu hareketliliğin ekonomiye etkileri bağlamında iki temel senaryo öne çıkıyor:

• Birinci senaryoda, tasfiye edilen varlıklardan elde edilen nakdin ve fon çıkışlarının bankacılık sisteminde TL mevduatta kalması, mevduat tabanını güçlendirerek bankaların likidite yapısını destekler. Merkez Bankası'nın yıllıklandırılmış enflasyon ana eğiliminin eylül ayı itibarıyla yüzde 23,7 seviyesine gerilediğini ve rezervlerin toparlanarak brüt 171 milyar dolara, swap hariç net rezervlerin ise 40 milyar dolara çıktığını açıkladığı bir konjonktürde, bu durum parasal aktarım mekanizmasını zedelemeden dezenflasyon sürecini destekleyebilir.

• İkinci senaryoda ise, tasfiyeden payını alan küçük yatırımcıların güven kaybı nedeniyle nakitlerini sistem dışına çıkarması ya da döviz ve tüketim harcamalarına yönlendirmesi ihtimali yer alıyor. Ancak Merkez Bankası'nın işaret ettiği TL mevduat tercihi, şu aşamada sistemden dövize kaçış veya kontrolsüz bir talep şoku riskinin sınırlı kaldığını gösteriyor.

Valentra'nın Değerlendirmesi ve Uygulama Senaryosu

Değerlendirmemize göre, hazırlanan bu kanun teklifi finansal sisteme olan güveni korumak adına küçük tasarruf sahipleri için yerinde bir güvenlik ağı oluştururken, 1 milyon TL üzerindeki kurumsal ve nitelikli yatırımcıların nakit akış planlamasında belirsizliği bir süre daha uzatacaktır.

Bu görüşe varmamızın gerekçesi, 350 bin kişilik küçük yatırımcı tabanının enflasyon korumasıyla hızla likiditeye kavuşturulmasının tabandaki huzursuzluğu ve panik satışlarını engelleyecek olması; buna karşılık fon mal varlıklarının aceleyle ve değerinin altında satılmaması amacıyla büyük bakiyeli hak sahiplerinin tasfiyenin ilerleyen aşamalarına bırakılmasının, kurumsal taraftaki tahsilat takvimini zamana yayacak olmasıdır.

Okuyucularımızın ve işletmelerin süreci somutlaştırabilmesi adına konuyu bir senaryo üzerinden ele alalım:

Varsayalım ki bir tasarruf sahibinin, tasfiyesine karar verilen 131 fondan birinde 600 bin TL tutarında fon payı bulunuyor olsun. Taslak metne göre bu hak sahibi 1 milyon TL'lik yasal eşiğin altında kaldığı için birinci etap ödeme kapsamına girecektir. Taslak yasalaşıp yürürlüğe girdiğinde süreç adım adım şu şekilde işleyecektir: İlk olarak yetkili mercilerce hak sahipliği mutabakatı teyit edilecek; ardından fonun nakde dönüştürülen portföyünden ilgili tutar ayrılacaktır. Yatırımcıya ara ödeme kapsamında yalnızca yatırdığı 600 bin TL değil, belirlenecek kural doğrultusunda hesaplanacak enflasyon farkı da ilave edilerek Ziraat Bankası veya Türkiye İş Bankası üzerinden aktarılacaktır.

Buna karşılık, varsayalım ki bir şirketin ya da büyük bir yatırımcının aynı fonda 3 milyon TL tutarında bir bakiyesi bulunsun. Bu durumda hak sahibi, 1 milyon TL üstü kategorisinde değerlendirileceğinden ilk etap ara ödemelerde öncelik alamayacak; fon bünyesindeki menkul kıymet, gayrimenkul ve ticari varlıkların tamamen paraya çevrilmesini ve sorumluların mal varlıklarının tasfiyesini beklemek durumunda kalacaktır.

Bundan Sonra İzlenecek Süreç

Taslağın Cumhurbaşkanlığına ve ardından TBMM Başkanlığı'na sunulmasıyla birlikte komisyon ve Genel Kurul görüşmeleri takip edilecektir. Yasa çıktıktan sonra enflasyon farkının hangi hesaplama formülüyle tatbik edileceği ve dağıtım takviminin kesin günleri gibi uygulama ayrıntıları belirlenecektir. Fonlarda bakiyesi bulunan hak sahiplerinin ve bu fonları portföyünde tutan işletmelerin mutabakat kayıtlarını güncel tutmaları ve resmi bildirimleri aracı kurumları nezdinde dikkatle takip etmeleri tavsiye edilir.