Yurt Dışında İflas Eden Şirketten Alacakların Değersiz ve Şüpheli Alacak Boyutu

Yurt dışındaki müşterilerin iflas etmesi sonucu tahsil edilemeyen ticari alacakların Vergi Usul Kanunu ve Katma Değer Vergisi Kanunu karşısındaki durumuna ilişkin usul ve esaslar Gelir İdaresi Başkanlığı özelgesinde netleştirildi. Alacağın değersiz alacak veya şüpheli alacak olarak nitelendirilmesinde dönemsellik, dava süreci ve yurt dışı mahkeme kararlarının Türkiye'deki tanıma/tenfiz prosedürleri belirleyici rol oynamaktadır.

Vergi Usul Kanunu'nun 322. maddesi kapsamında bir alacağın değersiz alacak sayılabilmesi için tahsiline imkân kalmadığının kazai bir hüküm veya kanaat verici bir vesika ile ispatlanması zorunludur. Yurt dışı mahkemelerinden alınan iflas kararlarının Türkiye'de kesin delil sayılabilmesi, 5718 sayılı Kanun kapsamında asliye mahkemelerinde açılacak dava sonucunda tenfiz/tanıma kararı verilmesine bağlıdır. Alacak ancak Türk mahkemesince tanıma kararının verildiği vergilendirme döneminde mukayyet değeriyle zarara kaydedilebilir. Alternatif olarak borçlunun ülkesindeki resmi makamlardan alınan tahsilin imkânsız olduğunu tevsik eden belgenin temin edildiği yılda da değersiz alacak kaydı yapılabilir.

Alacağın şüpheli alacak statüsüne girmesi için ise VUK'un 323. maddesi gereğince yabancı ülkede veya Türk mahkemelerinde dava ya da icra takibine başlanmış olması gerekmektedir. Yabancı borçlunun iflas masasına yasal süresi içinde kayıt yaptırılması alacağı icra safhasına taşımakta ve karşılık ayrılmasına dayanak oluşturmaktadır. Dava ya da masaya kayıt şartı aranmayan küçük tutarlı alacaklarda ise 2025 takvim yılı için protesto veya yazılı isteme rağmen ödenmemiş 20.000 TL'lik yasal sınır uygulanmaktadır. Şüpheli alacak karşılığı ancak takibatın başlatıldığı takvim yılında ayrılabilmekte, sonraki dönemlerde geriye dönük işlem yapılamamaktadır.

Değersiz hale gelen alacaklara ilişkin KDV indiriminde ise Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 29/4. maddesi hükümleri uygulanmaktadır. 01.01.2019 tarihinden itibaren mükellefler, VUK 322 uyarınca değersiz hale gelen alacaklara ait daha önce beyan ettikleri KDV'yi, alacağın zarar yazıldığı dönem 1 No.lu KDV Beyannamesinde '111 - Değersiz Hale Gelen Alacaklara İlişkin İndirilecek KDV' satırında indirim konusu yapabilmektedir. Daha önce şüpheli alacak karşılığı ayrılırken gider yazılmış KDV tutarının indirilebilmesi için ilgili KDV tutarının kurumlar vergisi matrahında gelir olarak dikkate alınması gerekmektedir.

Vergi idaresi, aciz vesikası temin edilmesinin alacağı değersiz hale getirmeyeceğini, yalnızca şüpheli alacak karşılığı ayırma gerekçesi olabileceğini vurgulamaktadır. Alacağın değersiz hale geldiği yıl doğrudan zarar yazılmaması durumunda sonraki yıllarda amortisman yoluyla ya da geriye dönük düzeltme ile giderleştirilmesi mümkün bulunmamaktadır.