İnternet Satışlarında Fatura Çıkmazına İdari Çözüm: TCKN Olmadan e-Arşiv Fatura Tanzimi

İnternet üzerinden nihai tüketicilere yönelik mal ve hizmet satışı gerçekleştiren işletmelerin uzun süredir karşı karşıya kaldığı T.C. kimlik numarası (TCKN) temin etme zorunluluğu, Vergi İdaresi tarafından verilen özelgeyle çözüme kavuşturuldu. Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı'nın 04.05.2023 tarihli özelgesi, nihai tüketicilerden TCKN alınmasının vergi mevzuatı yönünden zorunlu olmadığını açıklığa kavuştururken, e-Arşiv fatura sistemlerindeki teknik engelin nasıl aşılacağını da net bir kurala bağladı. Bu yaklaşım, e-ticaret firmalarını kişisel verilerin korunması mevzuatı ile vergi düzenlemeleri arasında sıkışıp kalmaktan kurtaran kritik bir idari kolaylık sağlıyor.

Arka plan ve mevzuatın getirdiği ikilem

Elektronik ticaret platformlarında ve perakende web sitelerinde alışveriş yapan gerçek kişilerden fatura düzenleme gerekçesiyle TCKN istenmesi, uygulamada ciddi uyuşmazlıklara yol açıyordu. Tüketiciler, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında kimlik numaralarının zorunlu olmadıkça talep edilmesine itiraz ediyor; işletmeler ise vergi incelemelerinde ve katma değer vergisi iadesi süreçlerinde cezai yaptırımla karşılaşmamak adına bu bilgiyi almaya çalışıyordu.

Vergi Usul Kanunu'nun 230 ve 231'inci maddeleri ile 157 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği hükümleri uyarınca, münhasıran nihai tüketicilere yönelik satışlarda müşterinin ad ve soyadının faturada yer alması belgenin geçerliliği için kural olarak yeterli kabul ediliyor. Dolayısıyla vergi mükellefiyeti bulunmayan tüketicilerden kişisel veri niteliğindeki TCKN'nin her perakende işlemde zorunlu olarak istenmesine ilişkin yasal bir temel bulunmuyor.

Buna karşın, 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile çerçevesi çizilen e-Arşiv fatura uygulamasında teknik altyapı, alıcıya ilişkin TCKN veya vergi kimlik numarası (VKN) alanlarının boş bırakılmasına izin vermiyordu. Bu sistemsel kısıtlama nedeniyle işletmeler, müşterinin kimlik bilgisini paylaşmadığı durumlarda ya işlemi tamamlayamıyor ya da sistemi atlatmak için mevzuata uygunluğu tartışmalı geçici yöntemlere başvurmak zorunda kalıyordu.

Uygulamada dikkat edilecekler ve teknik yöntem

İdarenin konuya ilişkin verdiği özelge, sistemsel tıkanıklığı giderecek açık bir mekanizma kurmuştur. TCKN bilgisini paylaşmak istemeyen nihai tüketicilere e-Arşiv fatura düzenlenirken izlenecek adımlar ve dikkat edilmesi gereken temel hususlar şunlardır:

• Tüketicinin TCKN bilgisini paylaşmadığı e-Arşiv faturalarda, ilgili TCKN alanına on bir haneli 11111111111 yazılacaktır.
• Sistemin VKN talep ettiği durumlarda ise ilgili alana on haneli 2222222222 kodu girilecektir.
• Bu uygulama yalnızca vergi mükellefiyeti bulunmayan nihai tüketiciler için geçerlidir; Vergi Usul Kanunu'nun 232'nci maddesinde sayılan birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, serbest meslek erbabı ve çiftçiler gibi mükelleflere kesilen faturalarda gerçek VKN veya TCKN yazılması yasal bir zorunluluktur.
• Düzenlenen e-Arşiv faturada satış işleminin yapıldığı web adresi, ödeme şekli ve ödeme tarihi gibi zorunlu e-ticaret bilgilerinin yer alması şarttır.
• Fatura üzerinde ürünün teslim veya ifa tarihi ile gönderiyi taşıyan kargo firmasına ait bilgilerin eksiksiz gösterilmesi gerekmektedir.

Valentra'nın değerlendirmesi ve uygulamanın etkisi

Değerlendirmemize göre, Gelir İdaresi'nin getirdiği bu teknik esneklik, internet perakendeciliğinde sepet terk oranlarını doğrudan azaltacak ve e-ticaret işletmelerinin hem 6698 sayılı Kanun hem de vergi mevzuatı karşısındaki hukuki risklerini bertaraf edecektir.

Gerekçemiz açıktır: Tüketicilerin dijital güven ve gizlilik hassasiyetlerinin arttığı bir dönemde, e-ticaret sitelerinin ödeme aşamasında TCKN zorunluluğu koyması müşteri kaybına ve şikayetlere neden olmaktaydı. İdarenin nihai tüketici satışlarında kimlik numarası aranmayacağına dair yasal ilkeyi teknik altyapıya uyarlaması, vergi güvenliğini kargo ve ödeme bilgileri üzerinden sağlarken piyasa işleyişini gereksiz bürokratik engellerden arındırmıştır.

Somut senaryo üzerinden işlem adımları

Uygulamanın pratikte nasıl yürütüleceğini bir örnek üzerinden ele alalım. İnternet sitesi üzerinden perakende satış yapan bir e-ticaret işletmesinden nihai tüketici bir alışveriş yapmış olsun. Alıcı, sipariş formunda adını, soyadını, teslimat adresini ve e-posta adresini eksiksiz girmesine rağmen kişisel veri güvenliği gerekçesiyle TCKN bilgisini paylaşmamıştır.

Bu durumda satıcı işletme, fatura düzenleme adımında şu sırayı takip edecektir:

İlk olarak, müşterinin vergi mükellefi olup olmadığı kontrol edilir; alıcının nihai tüketici olduğu teyit edildikten sonra e-Arşiv fatura tanzim ekranına geçilir.

İkinci adımda, belgenin alıcı bilgileri kısmına müşterinin adı, soyadı ve teslimat adresi yazılır; sistemin boş bırakılmasına izin vermediği TCKN hanesine on bir haneli 11111111111 sayısı girilir. Şayet entegratör veya portal VKN alanı talep ediyorsa bu alana on haneli 2222222222 yazılır.

Üçüncü adımda, 509 Sıra No.lu Tebliğ uyarınca zorunlu olan e-ticaret unsurları faturaya eklenir. Satışın gerçekleştiği internet sitesinin adresi, ödemenin kredi kartı veya havale yöntemiyle yapıldığı bilgisi, ödeme tarihi, siparişi ulaştıracak kargo şirketinin unvanı ve sevk tarihi faturaya işlenerek belge onaylanır.

İnternet üzerinden satış yapan işletmelerin ve mali işler birimlerinin, yazılım entegrasyonlarını bu özelge doğrultusunda güncellemeleri ve nihai tüketici formlarındaki TCKN zorunluluğunu kaldırarak sistemsel eşleştirmeleri 11111111111 koduyla tanımlamaları yerinde olacaktır. Buna karşılık kurumsal alımlarda gerçek VKN ve TCKN kontrolünün tavizsiz sürdürülmesi cezai riskleri önlemek adına kritik önemini korumaktadır.