Merkez Bankası'ndan Net Sinyal: Enflasyon Düşene Kadar Talep Baskılanacak

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan'ın Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu'nda yaptığı sunum, ekonomideki talep koşullarının ve para politikasının önümüzdeki dönem rotasını netleştirdi. Karahan, yılın geri kalanında negatif çıktı açığının dezenflasyon sürecinde ana belirleyici olacağını ve sıkı duruşun tavizsiz sürdürüleceğini ifade etti. Bu tablo, işletme sahipleri, finans yöneticileri ve mali müşavirler için iç pazardaki soğumanın bir süre daha devam edeceğini ve nakit yönetiminde gevşemeye yer olmadığını gösteriyor.

Para Politikasında Kararlılık ve Makro Dengeler

Merkez Bankası yönetiminin Meclis'e sunduğu çerçeve, iç talepteki yavaşlamanın hedeflenen dezenflasyon patikasıyla uyumlu ilerlediğini ortaya koyuyor. Açıklanan göstergelerde sanayi üretiminin ana eğilimindeki zayıflığın yanı sıra Kapasite Kullanım Oranı ve İmalat Sanayi Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) gibi öncü göstergelerin ivme kaybını teyit ettiği görülüyor. Para otoritesi, sıkı parasal duruşun makroihtiyati çerçeve ve likidite araçlarıyla desteklendiğini, böylece finansal koşullardaki sıkılığın korunduğunu vurguluyor.

Enflasyon dinamiklerinde ise hizmet enflasyonundaki katılığın altı çiziliyor. Hizmet fiyatlarındaki katılığı besleyen en kritik kalem kira olarak öne çıkarken, öncü göstergelerin önümüzdeki aylarda kira enflasyonunun artış hızında yavaşlamaya işaret ettiği belirtiliyor. Kredi piyasasında ise tüketici kredilerinde ılımlı bir büyüme izlenirken, ticari kredi büyümesinin TCMB tarafından belirlenen sınırların altında kalmayı sürdürdüğü kaydediliyor. Bankacılık kesiminde Türk lirası mevduatın payı artarken Kur Korumalı Mevduat (KKM) bakiyesindeki düşüş eğilimi devam ediyor.

Talep tarafındaki bu tablonun hanehalkı cephesindeki yansıması da öncü verilere yansımış durumda. Örneğin Eylül 2026 dönemine ilişkin Bloomberg HT Tüketici Güven Ön Endeksi, bir önceki aya göre yüzde 4,04 azalarak 71,71 seviyesine geriledi. Özellikle dayanıklı tüketim malları, otomobil ve konut alım iştahını izleyen Tüketim Eğilimi Ön Endeksi'nin yüzde 17,82 düşüşle 62,91 değerine inmesi, hanehalkının harcama yapma eğiliminde belirgin bir frene işaret ediyor. Buna karşılık Tüketici Beklenti Ön Endeksi'nin yüzde 0,19 gibi sınırlı bir artışla 74,61 düzeyinde kalması, mevcut durumdaki zayıflığa rağmen ileriye dönük temkinli bir dengelenme beklendiğini gösteriyor.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın açıkladığı Orta Vadeli Program hedeflerinde de büyümenin 2025 yılındaki yüzde 3,7 düzeyinden 2026 yılında yüzde 3,3 seviyesine gerilemesinin öngörülmesi, iç talepteki kontrollü yavaşlama politikasının bir parçası olarak okunabilir. Program dönemi sonu olan 2029 yılında ise yüzde 5 büyüme, cari işlemler açığının milli gelire oranının yüzde 2,6'dan yüzde 1,6'ya indirilmesi ve işsizliğin yüzde 8,1'den yüzde 7,6'ya düşürülmesi hedefleniyor. Enflasyon cephesinde ise Ağustos 2026 itibarıyla yüzde 31,5 seviyesine inen yıllık oran, dezenflasyon sürecinin devam ettiğini kanıtlıyor.

Ekonomiye ve Reel Sektöre Olası Etkileri

Negatif çıktı açığı, bir ekonomide fiili üretimin potansiyel üretim kapasitesinin altında kalması anlamına gelir. Merkez Bankası'nın bu durumu dezenflasyonun ana taşıyıcısı olarak tanımlaması, iç talebin fiyatlama davranışlarını disipline edecek ölçüde baskı altında tutulacağını ifade eder.

Değerlendirmemize göre, TCMB'nin negatif çıktı açığını ana dezenflasyon çıpası olarak vurgulaması, iç piyasaya çalışan şirketlerin ciro artış hızının enflasyonun gerisinde kalacağı ve operasyonel kâr marjlarının daralacağı bir dönemin süreceğini göstermektedir.

Bu görüşe varmamızın temel gerekçesi, ticari kredi büyümesinin sınırların altında kalmasıyla birlikte tüketim eğilimi endeksinde izlenen çift haneli sert gerilemenin yarattığı talep baskısıdır. Müşteri talebinin azaldığı ve borçlanma imkanlarının sıkı tutulduğu bir konjonktürde, işletmeler girdi maliyetlerindeki artışları nihai satış fiyatlarına eskisi gibi kolaylıkla yansıtamayacaktır. Bu durum, fiyat artışı yoluyla kâr elde etme döneminin bittiğini, yerine maliyet tasarrufu ve hacim koruma zorunluluğunun geldiğini göstermektedir.

Bu tablonun piyasalar ve işletmeler üzerinde başlıca iki senaryo yaratması muhtemeldir:

• Birinci senaryoda, iç talepteki yavaşlamayla birlikte kapasite kullanım oranlarındaki düşüş, üreticileri dış pazarlara ve ihracata yönelmeye zorlayacaktır. Bu süreçte uzun vadeli finansman maliyetlerindeki kısmi iyileşmeden faydalanabilen ve verimlilik odaklı çalışan firmalar pazar paylarını koruyabilecektir.

• İkinci senaryoda ise, yüksek borçlulukla çalışan ve cirosunu tamamen iç pazardaki peşin veya kısa vadeli satışlara dayandıran işletmelerde tahsilat süreleri uzayacak, ticari kredi limitlerinin sıkı olması sebebiyle işletme sermayesi açığı derinleşecektir.

Uygulamada Şirketlerin Dikkat Etmesi Gerekenler

Uygulama açısından bakıldığında, finans yöneticilerinin ve mali müşavirlerin işletme bütçelerini geçmişteki yüksek talep varsayımlarıyla değil, negatif çıktı açığının getirdiği zayıf pazar koşullarıyla kurgulaması şarttır.

Bu durumu somut bir işletme senaryosu üzerinden ele alalım: İç piyasaya dayanıklı tüketim veya yan sanayi ürünleri üreten bir anonim şirketi varsayalım. Tüketim eğilimi endeksinin yüzde 17,82 gerilediği ve ticari kredi büyümesinin sıkı kotalarla sınırlandığı bir ortamda, bu işletmenin satış hacminde daralma yaşanması kaçınılmazdır. Böyle bir tabloda şirket yönetiminin yapması gereken ilk adım, stok devir hızını gözden geçirmektir. Satışların yavaşladığı dönemde yüksek stok maliyeti taşımak, finansman maliyetlerinin yüksek olduğu bir ortamda doğrudan net kârlılığı eritir. Dolayısıyla işletmenin siparişe dayalı çalışma modeline geçmesi, hammadde alımlarını asgari emniyet stokları seviyesinde tutması ve vadeli alacak tahsilatlarını iskonto yoluyla peşine çevirmesi gerekir. Alternatif olarak, iç pazarda talep daralması yaşanırken firmanın mevcut kapasitesini yurt dışı pazarlara yönlendirerek cari işlemler dengesindeki dengelenme sürecine paralel ihracat imkanlarını araştırması likidite dayanıklılığını artıracaktır.

Merkez Bankası'nın mesajları ve makroekonomik hedefler, enflasyonla mücadelenin talep yönlü ayağından taviz verilmeyeceğini çok net biçimde ortaya koymaktadır. Reel sektör temsilcilerinin büyüme planlarını iç pazarda ani bir talep patlaması beklentisine dayandırmaması, nakit akışını ve işletme sermayesini korumayı birinci öncelik haline getirmesi kritik önem taşımaktadır.