Küresel Ticarette Kritik Mola: ABD ve Çin'den 30 Milyar Dolarlık Tarife Uzlaşısı

ABD ile Çin arasında kasım ayında sona ermesi beklenen Busan mutabakatının 10 Ocak tarihine kadar uzatılması ve karşılıklı 30 milyar dolarlık hassas olmayan mal grubunda daha elverişli gümrük tarifeleri uygulanmasına yönelik ortak tavsiye kararı alınması küresel piyasalarda tansiyonu geçici de olsa düşürdü. Gelişmiş ülke tahvil getirilerinin tarihi zirvelere tırmandığı ve para politikalarında sıkılaşma baskısının korunduğu bir dönemde gelen bu uzlaşma, uluslararası tedarik zincirleri ve dış ticaret aktörleri açısından operasyonel planlamada kritik bir nefes alanı açtı.

Busan Mutabakatı ve 30 Milyar Dolarlık Çerçevenin Kapsamı

Gelişmelerin ayrıntılarına bakıldığında, Beyaz Saray'da gerçekleştirilen liderler zirvesinin ardından daha önce temelleri atılan ABD-Çin Ticaret Kurulu ile ABD-Çin Yatırım Kurulu mekanizmalarının resmen faaliyete geçirildiği görülüyor. İki ülke heyetleri, Ticaret Kurulu kapsamında her iki yönde toplam 30 milyar dolarlık hassas olmayan mal grubu için daha elverişli gümrük tarifesi tatbik edilmesine yönelik ortak tavsiyeler üzerinde mutabakata vardı. Ayrıca tarım sektöründe karşılıklı pazara erişim engellerinin kaldırılması amacıyla özel bir çalışma grubu kuruldu.

Tarife kolaylığı tavsiyesinin içeriği sektörler bazında net çizgilerle ayrışıyor. ABD'nin Çin'e ihracatında tarım ürünleri, balıkçılık ve deniz ürünleri, tomruk ve ahşap mamulleri, kozmetik ile tıbbi cihazlar kapsam dahiline alındı. Çin'in ABD'ye ihracatında ise küçük ev aletleri, oyuncaklar, dekorasyon ürünleri ve çocuk oto koltukları gibi doğrudan hanehalkı tüketimine hitap eden mallar öne çıkıyor. Enerji ve hammadde tarafında Çin, 2027 ve 2028 yıllarında ABD'den her yıl en az 10 milyon metrik ton kömür ithal etmeyi taahhüt ederken, nadir toprak elementleri ve kritik minerallerin tedarikinde yaşanan aksaklıkların giderilmesi hedefleniyor. İleri teknoloji başlığında ise yapay zeka yerine süper zeka tanımı benimsenerek bu alandaki risklerin ele alınacağı ikili diyalog mekanizmasının ilk toplantısının kasım ayına kadar yapılması öngörülüyor.

Tahvil Baskısı, Enflasyon ve Makroekonomik Mekanizmalar

Değerlendirmemize göre bu uzlaşma, küresel ticaret sisteminde kalıcı bir serbestleşme adımından ziyade, tahvil getirilerinin tepe yaptığı ve faiz baskısının sürdüğü bir konjonktürde her iki yönetimin de iç piyasa maliyetlerini dizginlemek amacıyla başvurduğu taktiksel bir zaman kazanma hamlesidir. Nitekim uzlaşmanın yalnızca 10 Ocak tarihine kadar uzatılması ve kritik stratejik teknolojiler yerine hassas olmayan tüketim ürünleriyle sınırlandırılması, yapısal ayrışmanın arka planda devam ettiğini göstermektedir.

Görüşümüzün temel gerekçesi, finansman piyasalarındaki sert fiyatlamalarda ve makroekonomik göstergelerde yatmaktadır. ABD'de 10 yıllık tahvil faizinin hafta içinde yüzde 5,23 ile son 19 yılın, 30 yıllık tahvil faizinin ise yüzde 5,53 ile 2004 yılından bu yana en yüksek seviyesini test etmesi borçlanma maliyetlerini tepe noktaya taşımıştır. Ülkede imalat sanayi PMI verisinin 57, hizmet PMI verisinin 58,7 ile son yılların zirvesine çıkması ve ilk kez işsizlik maaşı başvurusunda bulunanların 197 bine gerilemesi ekonomik aktivitenin gücünü koruduğuna işaret ediyor. Bu dinamiklere Brent petrolün 104,5 dolar seviyesindeki yüksek seyri eklendiğinde, Fed'in gelecek ay faizi 25 baz puan artırma ihtimali para piyasalarında yüzde 70 seviyesine ulaşmıştır.

Tarife yumuşamasının enflasyon, kur ve reel sektör üzerindeki olası etkileri iki ana senaryo üzerinden izlenebilir:

• Birinci senaryoda, 30 milyar dolarlık mal grubunda uygulanacak tarife indirimleri tüketim malları üzerindeki gümrük maliyetlerini aşağı çekerek ABD çekirdek enflasyonundaki katılığı sınırlı ölçüde kırabilir. Maliyetlerin azalması ithalatçı firmaların kar marjlarını desteklerken tahvil getirilerindeki yukarı yönlü baskının hafiflemesine ve küresel risk iştahının toparlanmasına katkı sağlayabilir.

• İkinci senaryoda ise, ateşkes süresinin 10 Ocak tarihiyle sınırlı olması nedeniyle şirketlerin tarife avantajını kaçırmamak adına önden yüklemeli siparişlere yönelmesi lojistik talebini ve navlun fiyatlarını tırmandırabilir. Bu durum kısa vadede enerji ve taşıma maliyetlerini besleyerek Fed ve diğer merkez bankalarının sıkı para politikası adımlarını daha uzun süre korumasına yol açabilir. Dolar endeksinin 100,9 seviyesine çıkması ve altının ons fiyatının yüzde 2,1 gerileyerek 4 bin 285 dolara inmesi, piyasaların henüz enflasyon ve faiz riskini tamamen bertaraf etmediğini yansıtmaktadır.

Dış Ticaret Yapan İşletmeler İçin Somut Senaryo

Resmi mutabakat metninde net gümrük vergisi indirim oranları ve tarife pozisyonu detayları yer almadığından, varsayımsal bir vergi matrahı hesabı kurmak yerine dış ticaret operasyonlarının nasıl yönetilmesi gerektiğini somut bir uygulama senaryosuyla ele almak gerekir.

Varsayalım ki bir işletme, ABD'den tıbbi cihaz veya kozmetik ürünleri ithal ederek dağıtımını yapıyor ya da Çin'den küçük ev aletleri ile çocuk oto koltukları tedarik ederek uluslararası pazarlara sunuyor. Bu işletmenin yönetim ve mali işler birimlerinin izlemesi gereken adımlar şunlardır:

• İlk olarak, mevcut tedarik takvimi 10 Ocak tarihi kritik eşik kabul edilerek güncellenmelidir. Ateşkesin bu tarihten sonra sürüp sürmeyeceği belirsiz olduğundan, siparişlerin liman gümrükleme işlemlerinin 10 Ocak öncesinde tamamlanması için sevkiyatlar öne çekilmelidir.

• İkinci olarak, tedarik sözleşmelerindeki teslim ve fiyat hükümleri incelenmelidir. İki ülke Ticaret Kurulunun tavsiye kararlarının gümrük mevzuatına fiilen ne zaman yansıtılacağı henüz netleşmediği için, sözleşmelere yürürlüğe girecek gümrük vergisi değişimlerini alıcı ve satıcı arasında paylaştıran koruyucu fiyat maddeleri dahil edilmelidir.

• Üçüncü olarak, enerji ve hammadde sektörlerindeki aktörler, Çin'in 2027 ve 2028 yıllarını kapsayan yıllık en az 10 milyon metrik tonluk kömür ithalat taahhüdünü ve kritik minerallerdeki ortak çalışma adımlarını küresel fiyatlama modellerine şimdiden entegre etmelidir.

Sonuç olarak, ABD ile Çin arasındaki tarife molası piyasaların tansiyonunu düşürse de küresel faiz oranlarının yüksek kaldığı ve Dolar/TL kurunun 48,95 seviyesini test ettiği bir ortamda temkini elden bırakmamak gerekir. Şirketlerin mali işler birimlerinin, 10 Ocak sonrasına yönelik belirsizlikleri göz önünde bulundurarak açık döviz pozisyonlarını sınırlandırmaları ve stok finansman maliyetlerini bu geçici takvime göre yönetmeleri büyük önem taşımaktadır.