İsrail Seçiminden Sonra Denklem: Koalisyon Senaryoları ve Bölgeye Yansımaları

İsrail'de 27 Ekim'de yapılan genel seçimin ardından sandıklar kapandı, ama 120 sandalyeli Knesset'te ne Binyamin Netanyahu liderliğindeki sağ blok ne de Gadi Eisenkot'un önderliğindeki muhalefet bloğu 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşabildi. Resmî sonuçların ve hükümet kurma sürecinin netleşmesi günler ya da haftalar sürebilir. Bu tablo, küçük partilerin ve özellikle İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden listelerin hesaplarda belirleyici hale gelmesi anlamına geliyor; bu da hem iç siyasetin hem bölgesel dengelerin seyrini etkileyebilecek bir denklem.

Sandalye dengesi neden hâlâ belirsiz

Kaynaklar arasında sandalye dağılımı konusunda farklı rakamlar dolaşıyor. Anadolu Ajansı'nın çift zarf hariç sayımlara dayanan aktarımında iktidar bloğu 53, muhalefet bloğu 48 sandalye almış görünüyor; CNN Türk'ün yer verdiği verilerde ise bu rakamlar 54 ve 49 olarak geçiyor. KAN'ın sandık çıkış anketinde muhalefet bloğu 52, Netanyahu bloğu 50 sandalye ile tamamlanmıştı. İsrailli Arap partilerinin toplam sandalye sayısı ise kaynaklarda 16 ile 19 arasında gösteriliyor.

Parti düzeyinde tablo daha istikrarlı görünüyor. Likud yüzde 22,2 oyla ilk sırada, Eisenkot'un Yashar Partisi yüzde 15,4 ile ikinci sırada yer alıyor. Ortak Liste yüzde 8,3, Naftali Bennett liderliğindeki Birlikte Listesi yüzde 8,2 oy aldı. Bu oranlar Yedioth Ahronoth verilerine dayanıyor ve sayımın büyük bölümü tamamlanmış durumda.

Belirsizliğin bir kısmını çift zarf oylar yaratıyor. Askerler, mahkumlar, hastane hastaları ve personeli, engelliler ile yurt dışındaki diplomatlar bu oyları özel zarflarla kullanıyor. Merkez Seçim Komitesi'nin öngörüsüne göre bu oyların 2022'de yaklaşık 460 bin iken bu seçimde 650 bine kadar çıkabileceği belirtiliyor. Bunların 15 sandalyeye denk gelebileceği aktarılsa da kaynaklar bunun kesin bir tahmin olmadığını vurguluyor. Son sandalye dağılımı, bu oyların sayımıyla birlikte değişebilir.

Koalisyon senaryoları

Değerlendirmeme göre üç ana yol öne çıkıyor. Birincisi, Netanyahu bloğunun küçük partilerle ya da dışarıdan destekle çoğunluğu sağlaması. Bu, sayımın son aşamasında sandalye dengesinin lehe değişmesine bağlı; mevcut rakamlar bu bloğun sınırda kaldığını gösteriyor. İkincisi, muhalefet blokunun Arap partileriyle dolaylı ya da doğrudan bir anlayış geliştirerek azınlık hükümeti kurması. Demokratlar lideri Yair Golan bu yönde çağrıda bulunurken, Netanyahu Arap partilerinin yer alacağı bir hükümeti düşünülemez bulduğunu açıkladı. Üçüncüsü, Netanyahu ile muhalefet arasında ulusal birlik hükümeti. Golan'ın bu tür birlik hükümetlerine karşı olduğunu açıklaması, bu seçeneğin siyasi maliyetini gösteriyor.

Bu senaryoların hiçbirinin şimdilik kesinleşmediğini belirtmek gerekir. Herzog'un tüm oylar sayıldıktan sonra bir parti liderine altı hafta süre vereceği aktarılıyor; bu süre içinde çoğunluk sağlanamazsa yeni seçim gündeme gelebilir. Hürriyet'in aktardığı değerlendirmelere göre yeni seçimlerin en erken nisan ayında yapılabileceği belirtiliyor, ancak bu da bir olasılık olarak sunuluyor.

Siyasi dilin de koalisyon ihtimallerini etkilediği görülüyor. Eisenkot'un seçim gecesi kullandığı 'Siyonist çoğunluk' ifadesi, Guardian tarafından geniş bir koalisyonu dışlayan bir mesaj olarak yorumlandı. Netanyahu'nun da benzer bir ifadeyle sağ blokun birleşmesi çağrısı yaptığı haberlerde yer aldı. Bu ifadelerin koalisyon pazarlıklarında nasıl bir yer bulacağı henüz belli değil.

Taraflar ne söylüyor

Likud, Arap partilerinin seçimi 'çaldığını' ileri sürdü, ancak bu iddiayı delille desteklemedi. Merkez Seçim Komitesi şikâyeti rutin inceleme kapsamında değerlendireceğini bildirdi. Netanyahu, resmî sonuçları beklediklerini ve partisinin sandıktan birinci çıktığını savundu. Ortak Arap Listesi ise Netanyahu hükümetinin düşürülmesi ve alternatif bir hükümet için muhalefetle işbirliğine hazır olduğunu açıkladı. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, tüm partileri yeni bir seçimden kaçınmak için açık fikirli olmaya çağırdı.

Dış aktörler açısından ABD Başkanı Donald Trump'ın açıklamaları dikkat çekiyor. Trump Netanyahu'nun 'çok iyi yaptığını' söylerken durumun 'biraz erken' olduğunu da belirtti. İsrail'in BM Daimi Temsilcisi Danny Danon ise kararların Washington'da değil Kudüs'te alınacağını söyledi. Yedioth Ahronoth'un ABD Başkanı'na yakın kaynaklara dayandırdığı, Trump'ın ulusal birlik hükümeti için baskı yapacağı yönündeki iddiası ise resmî bir makam tarafından teyit edilmiş değil; bu nedenle doğrulanmamış bilgi olarak okunmalı.

Bölgeye ve Türkiye'ye olası yansımalar

İsrail'deki iç siyasi denklemin bölgesel etkileri iki düzeyde düşünülebilir. Birincisi, hükümet kurma süreci uzarsa ya da geçici bir hükümet devam ederse, dış politikada karar alma hızının etkilenmesi olasıdır. Gazze'de tahliye bekleyen hasta ve yaralı sayısına ilişkin insani tablo bu dönemde daha da önem kazanabilir. İkincisi, Arap partilerinin hükümet hesaplarında rol alıp almaması, İsrail içindeki toplumsal kutuplaşmanın seyrini belirleyebilir; Tel Aviv'deki gösterilerin bu süreci nasıl etkileyeceği izlenmeli.

Türkiye açısından değerlendirme, Türkiye'nin bölgesel istikrar, insani durum ve diplomasi konusundaki resmî tutumu çerçevesinde yapılmalıdır. Hükümet kurma sürecinin netleşmesiyle, bu seçimin sonuçlarının Ankara'nın bölgedeki diplomatik temaslarında bir çerçeve değişikliğine yol açıp açmayacağı anlaşılacaktır. Henüz bu yönde açık bir gelişme kaynaklarda yer almıyor; bu konuda kesin bir öngörüde bulunmak için erken.

Önümüzdeki günlerde neye bakılmalı

Bu aşamada en önemli veri, çift zarf oyların sayımıyla birlikte sandalye dağılımının son hâlidir. Resmî sonuçların açıklanacağı tarih kaynaklarda farklı geçiyor; 4 Kasım ve itirazların ardından en geç 8 gün gibi tarihler anılıyor. Herzog'un hangi lideri görevlendireceği, Arap partilerinin tutumunun nasıl şekilleneceği ve Netanyahu ile muhalefet arasında bir uzlaşma zemini oluşup oluşmayacağı izlenmeli. Hükümet kurma sürecinin ne kadar süreceği, bölgesel dengelerin ve Türkiye'nin diplomatik tercihlerinin seyrini önemli ölçüde belirleyecek.