Ağustosta 4 Milyar Dolarlık Cari Fazla: Dış Dengede Rahatlama ve Borsaya Yansımaları

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından açıklanan cari işlemler dengesi verilerine göre, Türkiye'nin cari işlemler hesabı ağustos ayında 4 milyar 53 milyon dolar fazla verdi. Bu gelişmeyle eş zamanlı olarak Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi günü yüzde 0,82 yükselişle 12.250,68 puandan tamamlarken, toplam işlem hacmi 92,9 milyar lira düzeyine ulaştı. Dış ticaret ve döviz dengesinde yaşanan bu dönemsel toparlanma, döviz likiditesi ihtiyacını azaltması ve şirketlerin bilanço risklerini doğrudan ilgilendirmesi bakımından iş dünyası ile mali çevreler için kritik bir gösterge niteliği taşıyor.

Dış Dengede Güçlü Fazla ve Çekirdek Göstergeler

Ağustos ayı verilerinde öne çıkan en belirgin unsur, dış dengenin genel görünümünün yanı sıra arındırılmış göstergelerdeki güçlü seyirdir. Nitekim dış ticaret ve sermaye hareketlerinde enerji ile kıymetli metallerin hariç tutulduğu çekirdek gösterge olan altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı, ağustos ayında 8 milyar 205 milyon dolar net fazla kaydetmiştir. Bu fark, ekonominin temel mal ve hizmet üretimi ile turizm gelirleri tarafında belirgin bir net döviz kazanımı ürettiğini, ancak enerji ithalatı faturasının toplam fazlayı aşağı çektiğini net biçimde ortaya koymaktadır.

Dış dengede görülen bu rahatlamanın makroekonomik mekanizması birkaç temel kanaldan çalışmaktadır. Birincisi, cari fazla verilen dönemlerde piyasadaki anlık döviz talebi azalmakta, döviz rezervleri üzerindeki baskı hafiflemekte ve kur oynaklığı sınırlanmaktadır. İkincisi, döviz kurundaki görece sakin seyir, ithal girdi maliyetleri üzerinden üretici fiyatlarına binen baskıyı zayıflatarak dezenflasyon sürecini destekleme potansiyeli taşımaktadır. Ancak bu tablonun sürdürülebilirliği konusunda temkinli kalmak gerekmektedir; zira ağustos ayları tarihsel olarak turizm gelirlerinin zirve yaptığı ve cari dengenin en yüksek fazlayı verdiği dönemlerdir.

Borsada Sektörel Ayrışmalar ve Teknik Eşikler

Makro taraftaki bu veri akışı, sermaye piyasalarında alımlarla karşılık bulurken sektör bazında dikkat çekici ayrışmalar yaşandı. BIST 100 endeksi 100 puanlık primle 12.250,68 puana çıkarken, genele yayılan homojen bir yükselişten ziyade sektörel seçicilik öne çıktı:

• Ticaret endeksi yüzde 2,37 primle günün en güçlü performans gösteren sektörü oldu.
• Bankacılık endeksi yüzde 1,22 artış sergileyerek endeksteki yukarı yönlü hareketi sürükledi.
• Buna karşılık holding endeksi yüzde 0,23 değer kaybederek negatif ayrıştı.
• Finansal kiralama ve faktoring endeksi ise yüzde 5,35 oranında sert bir gerileme kaydederek günün en çok değer kaybeden grubu oldu.

Piyasa uzmanları teknik açıdan BIST 100 endeksinde olası yukarı yönlü hareketlerde 12.400 ve 12.500 puan seviyelerinin direnç konumunu koruduğunu belirtmektedir. Olası kâr realizasyonlarında ise 12.200 ve 12.100 puan seviyeleri kısa vadeli kritik destek eşikleri olarak takip edilmektedir. Küresel veri gündeminde ise Çin eylül ayı ÜFE, TÜFE ve dış ticaret verileri, Almanya toptan eşya fiyat endeksi ve ABD tarafında mortgage başvuruları, ortalama saatlik kazançlar, TÜFE verileri ile Fed'in Bej Kitap raporu fiyatlamalar üzerinde belirleyici olabilecek diğer unsurlardır.

Makroekonomik Değerlendirme ve İki Temel Senaryo

Değerlendirmemize göre, ağustostaki 4 milyar doları aşan cari fazla döviz likiditesini kısa vadede belirgin şekilde rahatlatmış olsa da bu toparlanma en çok ithal hammaddeye bağımlı çalışan imalatçı ve ticaret işletmelerinin kur maliyeti riskini azaltacak; yüksek borçlulukla çalışan ve işletme sermayesini faktoring gibi kısa vadeli enstrümanlarla finanse eden firmalar için finansman maliyeti baskısı devam edecektir.

Bu görüşe varmamızın gerekçesi, finansal kiralama ve faktoring endeksindeki yüzde 5,35'lik sert gerilemenin de işaret ettiği üzere, piyasada fonlama maliyetlerinin ve likidite koşullarının işletmeler açısından henüz ucuzlamamış olmasıdır. Cari fazla kur şoklarını engelleyerek kur kaynaklı maliyet artışlarını dizginlemekte, fakat sıkı para politikası sürdükçe iç talepteki yavaşlama ve yüksek kredi faizleri bilançoları zorlamaya devam etmektedir.

Önümüzdeki dönem için önümüzde iki temel senaryo bulunmaktadır:

İlk senaryoda, cari fazlanın sağladığı makro istikrar algısı yabancı sermaye girişlerini ve yurt içi güveni destekler, kur istikrarı kalıcı hale gelir ve enflasyondaki düşüş eğilimi hızlanır. Bu patikada faizlerde kademeli bir gevşeme alanı doğabilir ve reel sektörün finansman yükü hafifleyebilir.

İkinci senaryoda ise, kış aylarında turizm gelirlerinin azalması ve enerji faturasının yükselmesiyle cari dengenin yeniden açığa dönmesi durumunda, dış finansman ihtiyacı tekrar öne çıkabilir. Küresel tarafta ABD enflasyon verileri ve Fed politikaları kaynaklı belirsizlikler eklenirse, piyasalarda kâr satışları hızlanabilir ve fonlama maliyetlerindeki yüksek seyir şirket bilançolarını daha uzun süre baskılayabilir.

İşletmeler İçin Uygulama Senaryosu

Mali müşavirler ve finans yöneticileri açısından bu tablo, işletme sermayesi ve döviz pozisyonu yönetiminde somut kararlar almayı gerektirmektedir. Örneğin, cirosunun yarısını ithal hammaddeye dayalı üreten, aynı zamanda işletme sermayesi açığını kısa vadeli faktoring ve rotatif kredilerle kapatan bir sanayi işletmesini varsayalım. Cari fazlanın yarattığı kur istikrarı döneminde bu işletmenin yönetimi, döviz kurlarındaki yatay seyri bir rehavet nedeni olarak görmemelidir.

Böyle bir işletmede ilk adım, döviz cinsi borç ve alacakların vade yapısını cari dengenin zayıflayabileceği sonbahar ve kış aylarına göre yeniden yapılandırmak olmalıdır. İkinci adımda, faktoring ve kısa vadeli finansman maliyetlerinin yüksek seyrettiği bu konjonktürde, alacak vadelerinin kısaltılması ve stok devir hızının artırılması hedeflenmelidir. Varsayalım ki işletmenin 10 milyon liralık bir faktoring kullanımı söz konusu olsun; bu tür yüksek maliyetli kaynakların payını azaltacak tahsilat disiplini oluşturulmadığı takdirde, kurdaki yatay seyre rağmen finansman giderleri kârlılığı tamamen eritebilir.

Özetle, ağustos ayında gelen 4 milyar 53 milyon dolarlık cari fazla dış finansman tarafında çok kıymetli bir nefes alma alanı sunmuş ve borsa endeksini 12.250 seviyesine taşımıştır. Ancak işletmelerin bu dönemsel rahatlamayı yapısal bir maliyet düşüşü olarak yorumlamadan, kur ve finansman risklerini temkinli bir nakit akışı planıyla yönetmeyi sürdürmeleri kritik önem taşımaktadır.