Katılım Bankacılığında TVF Çatısı: Ziraat ve Halk Katılım Birleşiyor

Türkiye Varlık Fonu bünyesindeki TVF Katılım Finans Yatırımları AŞ'nin Ziraat Katılım ve Halk Katılım paylarının tamamını devralmak üzere sözleşme imzalaması, kamu sermayeli katılım bankacılığında köklü bir yapısal dönüşümün ilk adımı oldu. Faizsiz finans prensipleriyle çalışan veya alternatif finansman arayışında olan işletmeler, mali müşavirler ve şirket yöneticileri için bu hamle, kredi limitlerinden teminat yönetimine ve bankacılık masraflarına kadar birçok başlıkta doğrudan sonuçlar doğuracak bir ölçek genişlemesini ifade ediyor.

Masadaki Takvim ve Devir Süreci

Kamu sermayeli katılım bankalarının tek çatı altında toplanmasına yönelik girişim, pay devir sözleşmelerinin imzalanmasıyla resmiyet kazandı. Sürecin temel hatları ve paylaşılan resmi çerçeve şu şekildedir:

• Türkiye Varlık Fonu'nun yüzde 100 iştiraki konumundaki TVF Katılım Finans Yatırımları AŞ, Ziraat Katılım ve Halk Katılım paylarının tamamını bedellerini ödemek suretiyle devralmak üzere 7 Ekim tarihinde ilgili taraflarla sözleşme imzaladı.
• İmzalanan anlaşmalar sonrasında süreç, düzenleyici ve denetleyici otoritelerin onay aşamasına intikal etti.
• İlgili yasal izin ve onay prosedürlerinin tamamlanmasıyla birlikte hisse devir işlemlerinin 2026 yılı sonuna kadar sonuçlandırılması hedefleniyor.
• Kurumların tek bir çatı şirket altında yönetilmesiyle kamu katılım finans alanındaki parçalı yapının sona erdirilmesi amaçlanıyor.

İlgili kurumların tüzel kişiliklerinin tek bir banka unvanı altında tamamen birleşip birleşmeyeceği, operasyonel şube ağlarının nasıl entegre edileceği veya tabela değişiminin ne şekilde gerçekleşeceği henüz açıklanmış değil. Bu aşamada netleşen durum, her iki kurumun mülkiyetinin ve yönetim stratejisinin TVF Katılım Finans Yatırımları AŞ bünyesinde konsolide edilecek olmasıdır.

Ölçek Ekonomisi ve Reel Sektör Finansmanına Etkileri

Değerlendirmemize göre bu konsolidasyon, iki ayrı kamu katılım bankasının dağınık sermaye tabanını tek bir merkezde toplayarak özellikle imalatçı sanayi kuruluşları ve altyapı projeleri için tek kaynaktan açılabilecek fonlama büyüklüğünü artıracak; ancak birleşme ve entegrasyon takvimi boyunca operasyonel süreçlerin yeniden yapılanması nedeniyle kısa vadede kredi tahsis adımlarında geçici bir bürokratik yavaşlama riski yaratabilecektir.

Bu görüşe varmamızın temel gerekçesi, bankacılık mevzuatındaki risk yoğunlaşması kuralları ve sermaye yeterliliği mekanizmasıdır. Bankacılık düzenlemeleri uyarınca bir bankanın tek bir müşteriye veya risk grubuna kullandırabileceği azami kredi tutarı, o bankanın ana sermayesiyle doğrudan bağlantılıdır. Ziraat Katılım ve Halk Katılım ayrı bilançolarla faaliyet gösterdiğinde, büyük ölçekli bir sanayi yatırımının finansmanında sermaye sınırlarına takılabiliyor ve işletmeler iki ayrı kurumda ayrı tahsis süreçleri yürütmek zorunda kalıyordu. Sermayenin ve bilançoların TVF çatısı altında konsolide edilmesi, tek borçlu limitini yukarı çekecek ve katılım finans sisteminin sendikasyon, sukuk ihracı veya kâr-zarar ortaklığı gibi büyük montanlı finansman modellerindeki ağırlığını büyütecektir.

Bununla birlikte, kamu katılım bankacılığındaki bu birleşmenin faizsiz fonlama piyasasındaki rekabet dengeleri açısından iki yönlü etkisi olacaktır. İlk olarak, ölçek büyümesi sayesinde fon toplama maliyetlerinin düşmesi ve bunun reel sektöre daha uygun kâr payı oranlarıyla yansıması hedeflenmektedir. İkinci olarak ise, iki ayrı kamu aktörünün tek çatıya inmesi, kamu katılım bankaları arasındaki rekabeti ortadan kaldırarak özel katılım bankaları karşısında çok daha baskın tek bir kamu bloğu oluşturacaktır.

Şirketler ve Mali İşler Birimleri İçin Uygulama Senaryoları

Bu kurumsal birleşme sürecinin şirketlerin mali yönetimlerine ve muhasebe operasyonlarına nasıl yansıyacağını somut bir senaryo üzerinden incelemek mümkündür. Henüz iki bankanın operasyonel sistemlerinin tek bir çekirdek yazılımda ne zaman birleşeceği ilan edilmemiş olsa da şirketlerin hazırlık yapması gereken temel alanlar bulunmaktadır.

Varsayalım ki yıllık cirosu 150 milyon TL olan bir üretim işletmesi, mevcut durumda hem Ziraat Katılım hem de Halk Katılım ile aktif olarak çalışmaktadır. Bu işletmenin Ziraat Katılım nezdinde 20 milyon TL limitli makine finansmanı (murabaha) ve 10 milyon TL teminat mektubu; Halk Katılım nezdinde ise 15 milyon TL limitli hammadde alım finansmanı ve 5 milyon TL gayrinakdi kredi limiti bulunmaktadır. Birleşme takvimi hayata geçtiğinde mali işler biriminin izlemesi gereken adımlar şu şekilde gelişecektir:

İlk olarak, risk grubu ve kredi limiti değerlendirmesi gündeme gelecektir. İşletmenin iki bankadaki toplam 35 milyon TL'lik nakdi ve 15 milyon TL'lik gayrinakdi limiti tek bir risk çatısında birleşecektir. Finans yöneticilerinin, birleşen yeni kurumun tek borçlu limit yönetimi çerçevesinde mevcut limitlerin aynen korunup korunmayacağını veya tek bir genel kredi sözleşmesi altında konsolide edilip edilmeyeceğini şubeleriyle netleştirmesi gerekecektir.

İkinci olarak, teminat yapılandırması kontrol edilmelidir. İşletmenin her iki bankaya ayrı ayrı tahsis ettiği ipotek, rehin veya kefalet sözleşmeleri bulunmaktadır. Şirket muhasebesi, birleşme protokolleri tamamlandığında tapu ve sicil müdürlüklerinde kayıtlı teminatların yeni tüzel kişilik adına güncellenmesi aşamasında ortaya çıkabilecek noter masrafları ve harç muafiyetlerini mevzuat çerçevesinde takip etmelidir.

Üçüncü olarak, cari hesaplar, IBAN bilgileri, doğrudan borçlandırma sistemleri (DBS) ve çek karneleri açısından operasyonel geçiş yönetilmelidir. İki bankanın bilgi işlem altyapıları birleştiğinde müşterilere tanımlanacak yeni hesap bilgileri tedarikçilere ve müşterilere zamanında bildirilmelidir.

Finansman yapısında kamu katılım bankalarına ağırlık veren işletmelerin, 2026 yılı sonuna kadar devam edecek olan onay ve devir sürecini yakından izleyerek kredi sözleşmelerini, teminat yapılarını ve nakit akış planlamalarını bu kurumsal konsolidasyona uyumlu hale getirmeleri yerinde olacaktır.