Vergi Sıkılaştı, 160 Milyar Dolar Kaçtı: İngiltere'nin Sermaye Göçü Dersi

İngiltere'de yabancı gelirleri koruyan 'non-dom' vergi rejiminin sonlandırılması ve sermaye kazançları vergisinin artırılması, küresel sermayenin rota değiştirmesine neden oldu. Bloomberg Milyarderler Endeksi verilerine göre son iki yılda ülkeden ayrılan veya finansal bağlarını asgariye indiren varlıklı kişilerin toplam küresel serveti 120 milyar sterline, yani yaklaşık 160 milyar dolara ulaştı. Maliye politikalarının sınır ötesi sermaye hareketliliğini göz ardı ederek salt oran artışına odaklanmasının yaratacağı sonuçlar, sadece Londra finans merkezi için değil, uluslararası varlık yöneten tüm mükellefler ve profesyoneller için kritik dersler barındırıyor.

Vergi reformunun arka planı ve takvim

İngiltere'de maliye yönetiminin bütçe açıklarını kapatma ve vergi adaletini sağlama gerekçesiyle attığı adımlar, iki temel düzenleme üzerinden şekillendi. İlk olarak Ekim 2024'te sermaye kazançları vergisinin genel üst oranı yüzde 20 seviyesinden yüzde 24 seviyesine yükseltildi. Ardından, uzun yıllardır yabancı ülke vatandaşlarına kendi ülkeleri dışındaki kazançları için avantajlı bir rejim sunan 'non-dom' statüsü, 6 Nisan 2025 tarihi itibarıyla tamamen yürürlükten kaldırılarak ikamet esaslı genel vergilendirme sistemine geçildi.

Bu köklü adımlara miras vergisinin kapsamının genişletilmesi de eklenince, İngiltere'de yerleşik çok uluslu yatırımcılar, fon yöneticileri ve girişimciler için maliyetler öngörülebilir sınırların dışına çıktı. İkametgaha bağlı küresel gelir vergilemesi riskiyle karşılaşan sermaye sahipleri, Londra ile olan bağlarını koparma ya da asgari düzeye indirme yolunu seçti. Nitekim 30 yıldır İngiltere'de yaşayan sanayici Lakshmi Mittal 40,8 milyar dolarlık servetiyle İsviçre'ye geçerken; gayrimenkul yatırımlarıyla bilinen Ian ve Richard Livingstone kardeşler 11,2 milyar dolarlık, finansal teknoloji şirketi Checkout.com kurucusu Guillaume Pousaz ise 6,8 milyar dolarlık servetiyle Monako'ya yerleşti. Benzer şekilde girişimci Shravin Bharti Mittal'in yatırım şirketi Unbound faaliyetlerini Dubai'ye taşırken, fon yöneticisi Chris Rokos da Yunanistan'a yerleşti.

Sermaye tabanının daralması ve ekonomiye olası etkileri

Değerlendirmemize göre İngiltere maliyesinin bu adımı, kısa vadede hedeflenen kamu geliri artışını sağlamak bir yana, yüksek gelirli mükellef tabanını kalıcı biçimde daraltarak bütçe dengesini orta vadede daha kırılgan hale getirecektir. Bizce likit ve küresel hareket kabiliyeti yüksek varlıkları vergilendirirken oran artışına gitmek, sermaye elastikiyeti nedeniyle vergi matrahını aşındırmakta ve beklenen hasılatın tersine dönmesine yol açmaktadır.

Bu mekanizma birkaç kanaldan ekonomiye yansımaktadır. İlk olarak, söz konusu 160 milyar dolarlık tutar her ne kadar doğrudan nakit çıkışını değil, ayrılan kişilerin küresel servetini temsil etse de, bu kişilerin İngiltere'de yapacağı doğrudan yatırımlar, tüketim harcamaları ve ödeyecekleri dolaylı vergiler sistemden çekilmektedir. İkinci olarak, Londra'nın uluslararası finans ve danışmanlık ekosisteminde şirket merkezlerinin, fonların ve profesyonel hizmetlere olan talebin gerilemesi söz konusudur. Üçüncü olarak, ayrılan sermayenin yarattığı boşluk nedeniyle finansman maliyetlerinin yükselmesi, İngiltere varlıklarının risk primini ve dolayısıyla faiz ile kur dengelerini dolaylı yoldan baskılama potansiyeli taşımaktadır.

Önümüzdeki dönemde iki farklı senaryo gündeme gelebilir. İyimser senaryoda Londra, yerleşik finansal piyasaları, hukuki altyapısı ve iş bağlantıları sayesinde çekim gücünü korur; ayrılanların bıraktığı boşluk yeni nesil yerel girişimlerle telafi edilir ve net vergi kaybı sınırlı kalır. Kötümser senaryoda ise İsviçre, Monako ve Dubai gibi merkezlerin sunduğu kişisel gelir vergisi istisnaları ve esnek varlık yönetimi yapıları sermaye çekmeye devam eder; şirket merkezlerinin ve üst düzey fon yöneticilerinin göçü hızlanarak İngiltere'de bütçe gelirleri öngörülenin belirgin biçimde altında kalır.

Uygulamada dikkat edilecekler ve somut senaryo

Yurt dışında varlık yöneten mükelleflerin ve sınır ötesi danışmanlık yürüten mali müşavirlerin, sermaye kazançları vergisi ve ikametgah esaslı rejimlerin getirdiği ek yükü somut hesaplamalarla analiz etmesi gerekir. Birleşik Krallık'ta yürürlüğe giren yeni oranların etkisini anlamak adına somut bir senaryo kuralım.

Varsayalım ki bir mükellef Ekim 2024 öncesindeki dönemde elinde tuttuğu bir şirket hissesini satarak 1.000.000 sterlin tutarında vergiye tabi sermaye kazancı elde etmiş olsun:

• Eski düzenleme kapsamında yüzde 20 olan genel üst oran uygulandığında mükellefin ödeyeceği sermaye kazançları vergisi 200.000 sterlin düzeyindeydi.
• Ekim 2024'te yürürlüğe giren yüzde 24'lük yeni oran uygulandığında ise aynı 1.000.000 sterlinlik kazanç üzerinden ödenecek vergi 240.000 sterline yükselmektedir.
• Aradaki 40.000 sterlinlik doğrudan fark, salt oran artışından kaynaklanan ek maliyeti oluşturmaktadır.

Bunun üzerine 6 Nisan 2025'ten itibaren 'non-dom' statüsünün kalkmasıyla birlikte, söz konusu mükellefin daha önce İngiltere'ye getirmedikçe vergiden muaf tutulan küresel faiz, temettü ya da diğer yurt dışı kazançlarının tamamı da ikamet esasına göre Birleşik Krallık vergi idaresinin denetimine ve vergilendirmesine tabi hale gelmiştir. Monako'da genel kişisel gelir vergisinin bulunmaması veya İsviçre ve Dubai'nin sunduğu özel mali yapılar dikkate alındığında, yüksek tutarlı kazanç sahiplerinin neden ikamet naklini tercih ettiği bu aritmetikten net biçimde anlaşılmaktadır.

Uluslararası varlık ve gelir yapısına sahip işletmelerin ve mükelleflerin, vergi mukimliği statülerini, ikamet sürelerini ve yürürlüğe giren yeni rejimleri yalnızca yerel oranlar üzerinden değil, küresel çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları çerçevesinde bütüncül olarak yeniden gözden geçirmeleri önem taşımaktadır.