Re'sen Terkte Kritik Vergi Sınırı: Birikmiş Zarar ve Devreden KDV Siliniyor

Vergi idaresi, gayrifaal kaldığı gerekçesiyle mükellefiyet kaydı re'sen silinen ve aradan zaman geçtikten sonra yeniden işe başlama bildiriminde bulunan sermaye şirketleri için vergisel hak devrini tamamen kesen yaklaşımını netleştirdi. İdarenin yayımladığı özelgeye göre, re'sen terk tarihi ile yeniden faaliyete başlama tarihi arasında vergilendirme zinciri koptuğu için, eski döneme ait geçmiş yıl zararları kurum kazancından düşülemez ve devreden katma değer vergisi yeni beyannamelere aktarılamaz. Bu durum, piyasada uyuyan şirket statüsündeki yapıları yeniden canlandırmak isteyen şirket ortakları ve mali müşavirler için beklenmedik bir vergi maliyeti ve ciddi bir cezai risk doğurmaktadır.

İdarenin Yaklaşımı ve Hukuki Dayanaklar

Vergi Usul Kanunu'nun 160 ve 161 inci maddeleri ile 2016/2 Seri No'lu Uygulama İç Genelgesi çerçevesinde, adresinde bulunamayan ve işine devam ettiğine dair emare tespit edilemeyen mükelleflerin kayıtları vergi dairesince re'sen terkin edilmektedir. Uygulamada çoğu zaman bu işlem, şirket ortakları tarafından geçici bir faaliyet durdurma gibi algılanmakta ve ilerleyen yıllarda aynı unvan ve vergi kimlik numarasıyla faaliyete dönüldüğünde eski hakların kendiliğinden süreceği varsayılmaktadır.

Antalya Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen 12.08.2020 tarihli özelgeye konu somut olayda, işi bıraktığı gerekçesiyle mükellefiyeti 31 Aralık 2016 tarihi itibarıyla re'sen terkin edilen bir sermaye şirketinin durumu incelenmiştir. Şirket nezdinde yapılan 10 Nisan 2018 tarihli yoklama neticesinde 28 Mart 2018 tarihinde fiilen yeniden işe başlandığı tespit edilmiş ve yeni mükellefiyet tesis edilmiştir. Mükellef kurum; 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait geçmiş yıl zararlarını 2018 yılı kurumlar vergisi beyannamesinde mahsup etmek, ayrıca 2016 yılının son KDV beyannamesinde yer alan devreden KDV tutarını 2018 yılı Nisan ayı beyannamesine aktarmak istemiştir.

Vergi idaresi ise 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 9 uncu maddesi ile 1 Seri No'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği hükümlerine atıf yapmıştır. Kanun, geçmiş yılların beyannamelerinde yer alan zararların beş yıldan fazla nakledilmemek ve her yıl ayrı ayrı gösterilmek şartıyla indirimine izin vermektedir. Ancak idare, re'sen terk edilen dönem ile yeniden işe başlanan dönem arasındaki vergisel ödevlerin yerine getirilmediğini ve vergilendirme zincirinin koptuğunu belirterek talepleri reddetmiştir. KDV boyutuyla da yeni mükellefiyetin eski faaliyetin kesintisiz bir devamı sayılamayacağı gerekçesiyle devreden KDV indirim hakkı tanınmamıştır.

Valentra'nın Değerlendirmesi: Hukuki Kopuş ve Maliyet Şoku

Değerlendirmemize göre, vergi idaresinin re'sen terki fiili bir tasfiye ve yeni açılışı sıfırdan bir başlangıç sayan bu katı yaklaşımı, gayrifaal şirketleri canlandırma stratejisini ekonomik açıdan tamamen anlamsız kılmaktadır. Bizce işletmeler, re'sen terkin edilen bir şirketi yeniden canlandırmak yerine ya re'sen terk işlemine karşı yasal süresinde dava açmalı ya da eski mali yükleri devralmadan sıfırdan yeni bir tüzel kişilik kurma yoluna gitmelidir.

Bu görüşe varmamızın temel gerekçesi, Türk vergi sisteminde zarar mahsubu ve devreden KDV mekanizmasının süreklilik ve beyan intizamı ilkesine bağlanmış olmasıdır. Bir işletme re'sen terkin edildiğinde, aradaki boşlukta kanuni defter tasdikleri yapılmamakta, aylık ve yıllık beyannameler verilmemektedir. Şirket tüzel kişiliği Türk Ticaret Kanunu uyarınca ticaret sicilinde silinmemiş olsa dahi, vergi hukuku açısından mükellefiyet kesintiye uğramaktadır. Zincir koptuktan sonra eski döneme ait KDV ve geçmiş yıl zararlarını yeni döneme tek taraflı olarak taşımak, vergi incelemelerinde haksız KDV indirimi ve eksik kurumlar vergisi tarhiyatı ile vergi ziyaı cezası riskini kaçınılmaz hale getirmektedir.

Uygulama Senaryosu: Birikmiş Zarar ve KDV'nin Silinmesi

Uygulamada karşılaşılacak mali tabloyu somut bir senaryo üzerinden adım adım gösterelim. Özelgedeki tarih ve koşullara benzer biçimde, mükellefiyet kaydı 31 Aralık 2016 tarihinde re'sen silinen ve 28 Mart 2018'de yeniden faaliyete başlayan bir sermaye şirketini ele alalım.

• Varsayalım ki bu şirketin 2014, 2015 ve 2016 yıllarından devreden toplam geçmiş yıl zararı 500.000 TL olsun.
• Şirketin 2016 yılı Aralık ayı son KDV beyannamesinde yer alan sonraki döneme devreden KDV tutarının da 150.000 TL olduğunu varsayalım.
• Şirket 28 Mart 2018 tarihinde yeniden açılmış ve 2018 hesap döneminde 600.000 TL ticari kurum kazancı elde etmiş olsun.
• Şirket yönetimi eski zararları mahsup edebileceğini düşünerek beyanname düzenlerse, 600.000 TL kârdan 500.000 TL geçmiş yıl zararını düşüp yalnızca 100.000 TL matrah beyan etmeyi hedefleyecektir.
• Ancak idarenin kuralına göre geçmiş yıl zararları mahsup edilemez; dolayısıyla şirketin kurumlar vergisi matrahı doğrudan 600.000 TL olarak dikkate alınmak zorundadır.
• KDV tarafında ise şirket Nisan 2018 döneminde 150.000 TL devreden KDV'yi indirim konusu yapamayacak, dolayısıyla o dönemde hesaplanan KDV'lerini bu tutardan mahsup edemeyip doğrudan nakit ödemek durumunda kalacaktır.
• Bu tutarların beyannameye usulsüzce dahil edilmesi halinde ise idare, indirilen 500.000 TL zararı ve 150.000 TL devreden KDV'yi reddederek ikmalen vergi tarh edecek, gecikme faizi ve bir kat vergi ziyaı cezası uygulayacaktır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Adımlar

Re'sen terk riski taşıyan veya bu durumla fiilen karşılaşmış olan şirket yetkilileri ve meslek mensuplarının şu hususlara hassasiyetle yaklaşması gerekmektedir:

• Faaliyetsizlik döneminde tebligat adresinin boşaltılması veya yoklamalarda bulunulamaması durumunda vergi dairesinin re'sen terk işlemi tesis edip etmediği düzenli olarak kontrol edilmelidir.
• Re'sen terkin haksız veya maddi hataya dayalı yapıldığı düşünülüyorsa, yeniden işe başlama bildirimi vermek yerine doğrudan terkin işleminin iptali için idari itiraz veya dava yoluna gidilmelidir. Çünkü terkin işlemi idari veya yargısal yolla iptal edilirse vergilendirme zinciri kesilmemiş sayılabilir.
• Şirket yeniden işe başlama bildirimiyle canlandırılmışsa, 5520 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesi kapsamında olsa dahi terk öncesi döneme ait geçmiş yıl zararları kesinlikle kurumlar vergisi beyannamesinde mahsup edilmemelidir.
• Terk öncesi son beyannamede yer alan sonraki döneme devreden KDV tutarı, yeni dönemin ilk KDV beyannamesine devir olarak yazılmamalıdır.

Özetle, re'sen terkin edilen bir tüzel kişiliğin vergi dairesinde yeniden açılması, eski dönemin vergisel varlıklarını canlandırmaya yetmemektedir. Mali müşavirlerin ve şirket yöneticilerinin, geçmişten gelen KDV ve zarar avantajlarına güvenerek faaliyete başlamadan önce mevcut idari içtihatları dikkate alıp maliyet hesaplarını bu kısıtlamaya göre yapmaları hayati önem taşımaktadır.