Başabaş satış tutarı nasıl bulunur? Katkı payı yöntemiyle örnek
Sabit ve değişken giderlerden başabaş adedine ve satış tutarına, hedef kâr için gereken satışa ve güvenlik marjına adım adım hesap.
Başabaş noktası, işletmenin ne kâr ne zarar ettiği satış seviyesidir. Bu noktanın altındaki her satış zarar, üstündeki her satış kâr demektir. Fiyat belirlerken, yeni bir şube ya da ürün kararında ve maliyet artışlarının etkisini ölçerken ilk bakılacak sayıdır.
Önce giderleri ayırın
- Sabit giderler: satış miktarıyla değişmeyen giderler. Kira, sabit personel maliyeti, amortisman, yazılım abonelikleri, muhasebe ücreti.
- Değişken giderler: satılan her birimle birlikte artan giderler. Hammadde ya da ticari mal maliyeti, satış komisyonu, kargo, ödeme sistemi kesintisi.
Aynı gider iki grupta birden sayılmamalı. Dönem tutarlı olmalı: sabit giderleri aylık aldıysanız başabaş sonucu da aylık satış olur.
Katkı payı
- Birim katkı payı = Satış fiyatı − Birim değişken gider
- Katkı payı oranı = Birim katkı payı / Satış fiyatı
Katkı payı, her satışın sabit giderleri karşılamak için bıraktığı tutardır.
Formüller
Adım adım örnek
Varsayalım bir işletmenin aylık sabit giderleri 180.000 TL. Ürünün KDV hariç satış fiyatı 1.200 TL, birim değişken gideri 750 TL.
- Birim katkı payı: 1.200 − 750 = 450 TL.
- Katkı payı oranı: 450 / 1.200 = yüzde 37,5.
- Başabaş adedi: 180.000 / 450 = 400 adet.
- Başabaş satış tutarı: 180.000 / 0,375 = 480.000 TL.
İşletme ayda 400 adet, yani 480.000 TL satış yaptığında giderlerini tam karşılar.
Hedef kâr için gereken satış
Aylık 90.000 TL kâr hedefleniyorsa hedef kâr sabit gidere eklenir:
- Gereken adet: (180.000 + 90.000) / 450 = 600 adet
- Gereken satış tutarı: (180.000 + 90.000) / 0,375 = 720.000 TL
Güvenlik marjı
Güvenlik marjı, gerçekleşen satışın başabaş noktasının ne kadar üzerinde olduğunu gösterir:
Aylık satış 560.000 TL ise: (560.000 − 480.000) / 560.000 = yüzde 14,3. Satışlar yüzde 14,3'ten fazla düşerse işletme zarara geçer.
Birden fazla ürün satılıyorsa
Ürünlerin katkı payı oranları farklıysa ciro içindeki paylarıyla ağırlıklandırılmış ortalama oran kullanılır:
| Ürün | Ciro payı | Katkı payı oranı | Ağırlıklı katkı |
|---|---|---|---|
| A | %60 | %40 | %24 |
| B | %40 | %25 | %10 |
| Toplam | %100 | %34 |
Başabaş satış tutarı: 180.000 / 0,34 = 529.412 TL. Satış karması B ürününe kayarsa ortalama oran düşer ve başabaş noktası yükselir.
Dikkat edilecekler
- Hesabı KDV hariç tutarlarla yapın; KDV işletmenin geliri değildir.
- Enflasyon döneminde sabit giderler ve birim maliyet hızla değişir; başabaş noktasını aylık güncelleyin.
- Amortisman nakit çıkışı değildir. Nakit başabaş için amortismanı sabit giderlerden düşüp ayrıca hesaplayabilirsiniz.
- Vadeli satışlarda finansman maliyetini değişken gidere ekleyin; aksi halde katkı payı olduğundan yüksek görünür.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; örneklerdeki tutarlar varsayımsaldır. Mevzuat ve oranlar değişebilir; işleminize uygulamadan önce güncel düzenlemeyi ve mali müşavirinizi esas alın.