Vade farkı nasıl hesaplanır? Formül, KDV ve muhasebe kaydı

Vade farkı, bir satışın bedeli peşin yerine ileri bir tarihte ödendiğinde satıcının paranın zaman değeri için talep ettiği ek tutardır. İki biçimde karşımıza çıkar: satış anında vadeli fiyatın içine eklenen fark ve ödeme geciktiğinde sonradan hesaplanıp faturalanan fark. Hesap mantığı ikisinde de aynıdır.

Formül

Vade farkı çoğunlukla basit faizle hesaplanır:

Oran aylık verildiyse formül şöyle olur:

Hangi oranın ve hangi gün esasının kullanılacağı sözleşmede yazılı olmalıdır. Taraflar "aylık yüzde 3" üzerinde anlaştıysa yıllık orana çevirip 365 gün esasıyla hesaplamak farklı bir sonuç verir; uyuşmazlığı önlemenin yolu hesap yöntemini sözleşmeye açıkça yazmaktır.

Adım adım örnek

Varsayalım 250.000 TL tutarında (KDV hariç) bir mal satışı yaptınız. Ödeme 60 gün sonra yapılacak ve sözleşmedeki vade farkı oranı yıllık yüzde 36.

1. Anaparayı belirleyin: 250.000 TL (vade farkı KDV hariç tutar üzerinden hesaplanır).
2. Oranı ondalığa çevirin: yüzde 36 = 0,36.
3. Gün oranını bulun: 60 / 365 = 0,1644.
4. Çarpın: 250.000 × 0,36 × 60 / 365 = 14.794,52 TL.

Aynı işlemde oran "aylık yüzde 3" olarak belirlenmiş olsaydı: 250.000 × 0,03 × 60 / 30 = 15.000 TL. Aradaki 205,48 TL'lik fark yalnızca gün esasından doğar.

Hesaplama aracında deneyin →

Vade farkında KDV

KDV Kanunu'nun 24/c maddesine göre vade farkı, fiyat farkı ve faiz gibi gelirler KDV matrahına dahildir. Vade farkı, asıl teslimin tabi olduğu oranda vergilendirilir.

Örnekteki mal yüzde 20 KDV'ye tabiyse:

Vade farkı satış faturasında yer almıyorsa ayrıca fatura düzenlenir.

Muhasebe kaydı

Satıcı tarafında vade farkı faiz geliri olarak kaydedilir:

Alıcı tarafında vade farkı finansman gideridir:

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Vade farkını KDV dahil tutar üzerinden hesaplamak. Anapara KDV hariç satış bedelidir.
• Oranı ve gün esasını sözleşmeye yazmamak. Sonradan "aylık mı yıllık mı" tartışması çıkar.
• Gecikme vade farkını hiç faturalamamak ya da gelir kaydını unutmak.
• Peşin fiyat ile vadeli fiyat arasındaki farkı ayrı izlememek. Vadeli fiyatın içine gömülen fark, müşteri bazında kârlılığı ölçmeyi zorlaştırır.

Özet

Vade farkı = Anapara × Oran × Gün / Esas gün. Oranı ve gün esasını sözleşmeye yazın, farkı KDV hariç tutar üzerinden hesaplayın, KDV'sini asıl teslimin oranıyla ekleyin ve satıcıda faiz geliri, alıcıda finansman gideri olarak kaydedin.